90 च्या दशकातील अंडरवर्ल्ड व आजच्या गुन्हेगारी टोळ्यांमधील कार्यपद्धतीत पडलाय फरक
मुंबई : प्रतिनिधी
मुंबईत बॉलिवूड कलाकारांवर होणारे गोळीबार आणि त्यांना मिळणार्‍या सततच्या धमक्यांच्या पार्श्वभूमीवर गुन्हेगारी विश्वात एक वेगळीच चर्चा सुरू झाली आहे. सुरक्षा यंत्रणांच्या विश्लेषणानुसार, 90 च्या दशकात मुंबईवर राज्य करणार्‍या दाऊद इब्राहिमच्या ‘डी कंपनी’ आणि छोटा राजन टोळ्यांच्या तुलनेत, सध्याच्या लॉरेन्स बिश्नोई गँगचे मॉडेल अनेक बाबतीत पूर्णपणे वेगळे, अधिक विकेंद्रित असून, ते डिजिटल युगाच्या धोकादायक आयामांसह कार्यरत आहे.
दाऊद आणि छोटा राजन यांचे अंडरवर्ल्ड नेटवर्क प्रामुख्याने मुंबईत केंद्रित होते. त्यांची कमाई रिअल इस्टेट, हवाला, तस्करी, कॅसेट पायरसी आणि चित्रपट वित्तपुरवठा यावर आधारित होती, ज्यात एका विशिष्ट प्रदेशासाठी रक्तरंजित टोळीयुद्धे लढली जात असत. याउलट, लॉरेन्स बिश्नोईची टोळी कोणत्याही एका विशिष्ट शहरापुरती मर्यादित नाही. ही टोळी पंजाब, हरियाणा, राजस्थान, दिल्ली-एनसीआर आणि महाराष्ट्रासह देशभरात पसरलेली आहे. ही टोळी एका विकेंद्रित कार्यप्रणालीप्रमाणे काम करते, जिथे स्थानिक पातळीवर स्वतंत्र गट (सेल) सक्रिय असतात आणि एका गटाच्या सदस्यांना दुसर्‍या गटातील नेमबाजांबद्दल माहितीही नसते. डी-कंपनी आणि राजन टोळ्या गुप्तपणे काम करणे पसंत करत आणि खंडणीसाठी फक्त लँडलाइन फोन किंवा पीसी वापरत. तर दुसरीकडे, लॉरेन्स टोळी तुरुंगातूनच अत्याधुनिक संवाद, एनक्रिप्टेड अ‍ॅप्स आणि व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क्स वापरते. सर्वांत मोठा फरक सोशल मीडियाचा आहे. ही टोळी कोणत्याही हल्ल्याची जबाबदारी तात्काळ फेसबुक किंवा इंस्टाग्रामवर जाहीरपणे पोस्ट करून घेते, जेणेकरून समाजात आणि लक्ष्य असलेल्या व्यक्तीमध्ये भीतीचे वातावरण पसरेल. या टोळीचे मुख्य म्होरके देशात किंवा परदेशात तुरुंगात बसूनही डिजिटल नेटवर्कच्या मदतीने हे सिंडिकेट चालवत आहेत.
गुंडांची नवी पिढी : ’जेन-झी’ तरुणाई
जुन्या गुन्हेगारी जगतात गुंड त्यांच्या ’नेमबाजांना’ वर्षानुवर्षे तयार करत असत आणि त्यांच्यात गटाप्रति एकनिष्ठता असे. छोटा राजन किंवा दाऊदचे निष्ठावान साथीदार अनेक दशके एकाच छत्राखाली राहत असत. याच्या अगदी उलट, लॉरेन्स नेटवर्कमध्ये कोणतीही कायमस्वरूपी निष्ठा नाही. ही टोळी ’जनरेशन-झेड’ (जेन-झी) वयोगटातील 17 ते 22 वयोगटातील गरीब किंवा भटक्या तरुणांना झटपट पैसे आणि शस्त्रांची आवड यांचे आमिष दाखवून, ’वापरा आणि फेकून द्या’ (युझ अँड थ्रो) या पद्धतीचा वापर करून सोशल मीडियाद्वारे कामावर ठेवते. या तरुणांची कोणतीही पूर्वीची पोलीस नोंद नसते, ज्यामुळे गुन्हा करण्यापूर्वी तपास यंत्रणांना त्यांचा माग काढणे कठीण जाते.
Lawrence Bishnoi gang versus Dawood, Chhota Rajan