– नयना बारिया
(भाग 2)
4. षोडशी (त्रिपुरासुंदारी) – हे आईचे अतिशय सौम्य रूप आहे.(सर्वोच्च सौंदर्य आणि चैतन्य; ती अंतिम सत्य प्रकट करते.) त्याच्या प्रतिमेत गडद, रक्तरंजित आणि सोनेरी वर्ण दिसतात. माता षोडशी ही तिन्ही लोकांमध्ये सर्वात सुंदर मानली जाते, म्हणून तिला त्रिपुरासुंदरी म्हणूनही ओळखले जाते.
5. भुवनेश्वरी- आईचे हे रूप कोमल आहे तिला जगातील सर्व ऐश्वर्यांचे स्वामीनि मानले जाते. तिचे स्वरूप षोडशी मातेसारखे आहे. (ती अमर्याद अवकाश आणि वैश्विक क्षमतेचे प्रतीक आहे.) चतुर्भुज माता भुवनेश्वरीचा एक हात मुद्रेत आणि दुसरा हात वरद मुद्रा आहे. उरलेल्या दोन हातात आईने अंकुश आणि रोजूला धरले आहे. भुवन म्हणजे विश्व, आणि ईश्वरी म्हणजे शासक, आणि म्हणूनच ती विश्वाची शासक आहे. तिला राजराजेश्वरी असेही म्हणतात आणि ती विश्वाचे रक्षण करते. तिच्या प्रकटीकरणाची कथा प्रणतोषिनी ग्रंथ मधून दिली आहे. ब्रह्माला विश्व निर्माण करण्याची इच्छा होती आणि त्यांनी सृष्टीची ऊर्जा, क्रियाशक्ती, यांना आमंत्रित करण्यासाठी तीव्र तपस्या केली. त्याच्या तपस्येने प्रसन्न होऊन परमेश्वरी त्याच्या आमंत्रणाला प्रतिसाद देत भूदेवी किंवा भुवनेश्वरी म्हणून आली. ती लाल रंगाची आहे, कमळाच्या फुलावर बसलेली आहे. तिचे शरीर तेजस्वी आणि रत्नांनी चमकणारे आहे. तिच्या दोन्ही हातात शंक आणि तलवार आणि इतर दोन हातात आशीर्वाद आणि भयमुक्तीच्या मुद्रा धारण करतात. ती शिवाच्या हृदयात वास करते. भुवनेश्वरी ही प्रकट अस्तित्वाची सर्वोच्च महाराणी आहे, जी चेतनेची प्रकटीकरण करते.
6. भैरवी- आईच्या या रूपात ज्वलंत आणि सौम्य दोन्ही गुण आहेत. म्हणूनच तिचे एक रूप महाकालीसारखे उग्र आणि दुसरे रूप माता पार्वतीसारखे शांत आहे.( उग्र शुद्धीकरण; ती अशुद्धी जाळते आणि तीव्र साधनेला चालना देते.) माँ भैरवी ही भैरवाची अर्धांगिनी आहे, जो महादेवाचा अवतार आहे.. तिला त्रिपुरा भैरवी, चैतन्य भैरवी, कामेश्वरी भैरवी, नित्य भैरवी आणि रुद्र भैरवी अशी अनेक नावे आहेत. तिचे शरीर उगवत्या सूर्याच्या रंगाचे आहे. ती तिच्या गळ्यात मोत्याचा हार घालते, तिचे स्तन लाल आहेत आणि तिचे चार हात आहेत ज्यात ती जपमाळ, पुस्तक धारण करते आणि आशीर्वाद आणि भयमुक्तीच्या मुद्रा प्रदर्शित करते. तिचे तीन डोळे लाल रंगाचे आहेत आणि तिच्या कपाळावर चंद्र आहे. भैरवी हे चंड आणि मुंडाचा वध करणार्‍या कालीचे रूप आहे. ती सर्व भयांपासून मुक्त आहे आणि आपल्याला सर्व भयांपासून मुक्त करते.
7. धुमावती – मातेचे हे रूप धूम्वर्णासारखे म्हणजेच धुरासारखे आहे. आईचे हे रूप वृद्ध विधवेसारखे असून तिचे वाहन कावळा आहे.याला मातेचे उग्र रूप असेही म्हणतात. तिच्या उत्पत्तीची कथा अशी आहे. एके दिवशी महादेव कैलासात बसले होते आणि पार्वती त्यांच्या मांडीवर होती. तिने शिवाला सांगितले की तिला खूप भूक लागली आहे आणि तिने तिला काही अन्न आणण्याची विनंती केली. शिवाने तिला थोडा वेळ थांबण्यास सांगितले आणि असे म्हणत ती पुन्हा ध्यानात गेली. पार्वतीने पुन्हा शिवाला विचारले, हे पतीदेव, कृपया मला काही अन्न द्या, मी आता अधिक वेळ थांबू शकत नाही. जेव्हा शिवाने तिला दुसर्‍यांदा थांबण्यास सांगितले तेव्हा पार्वती इतकी भूक लागली की ती आक्रमक झाली. तिसर्‍यांदा असे घडले तेव्हा पार्वतीला सहन झाले नाही आणि तिने भूक शांत करण्यासाठी शिवाला खाल्ले. लगेचच तिच्या शरीरातून धूर येऊ लागला. तिच्या शरीरात असलेल्या शिवाने तिसरा डोळा उघडला आणि तो पार्वतीला म्हणाला, माझ्याशिवाय, विश्वात कोणताही पुरूष नाही, फक्त प्रकृती आहे, कारण फक्त तूच अस्तित्वात आहेस. या कारणास्तव, हे देवीचे विधवा रूप आहे ज्याला धुमावती म्हणतात. धुमा म्हणजे धूर, आणि तिचे कोणत्याही दागिन्यांशिवाय आणि विधवा वस्त्रांमध्ये चित्रण केले आहे.
8. बगलामुखी- परमेश्वरीच्या या रूपाला पितांबरा असेही म्हणतात. आईचे हे रूप या जगात निर्माण होणार्‍या प्रत्येक लहरींचे कारण आहे. माँ बगलामुखी हे मातेचे उग्र रूप आहे. बगला ही आठवी महाविद्या आहे. तिची एकदा सृष्टीमध्ये विष्णू आपल्या निर्मितीबद्दल चिंतित झाले आणि या अशांततेचा परिणाम काय होईल याचा विचार करू लागले. त्यानंतर त्यांनी विश्वात शांती आणण्यासाठी ध्यान केले. यश न मिळाल्याने, त्यांनी मातेश्वरीचा आशीर्वाद मिळविण्यासाठी कठोर तपस्या केली. त्यांच्या तपस्येने प्रसन्न होऊन, ती पिवळ्या रूपात आई बगला म्हणून त्याच्यासमोर प्रकट झाली आणि त्याला वरदान दिले. बगला तिची प्रार्थना करणार्‍या भक्तांना सर्व प्रकारची परिपूर्णता प्रदान करते. ही देवी आहे जी योग्य वेळी सर्व हालचाली थांबवते, सर्व दुष्ट प्राण्यांचे तोंड आणि शब्द शांत करते आणि त्यांच्या जिभेवर नियंत्रण ठेवते. ती देवी योग्य वेळी आपल्याला शांततेचा आशीर्वाद देवो.
9. मातंगी- नववी महाविद्या म्हणजे मातंगी. (अभिव्यक्ती आणि ज्ञान; ती वाणी, संगीत आणि सृजनशक्तीवर नियंत्रण ठेवते.) मातंगी ही सृष्टीच्या सर्व अवयवांचे मापन आणि सर्व इच्छांची सर्वोच्च देवी आहे. शिवाचे एक नाव मातंग आहे आणि मातंगी ही शिवाची पत्नी आहे. हरितवर्णी म्हणजेच माता मातंगी जी हिरव्या रंगात अवतरली आहे ती चतुर्भुज आहे. मातेचे हे रूप हिरवे वस्त्र परिधान केलेले आहे. हे देवी आदिशक्तीचे कोमल रूप आहे.
10. कमला- आईचे हे रूप कोमल आहे. (विपुलता आणि कृपा; ती आध्यात्मिक आणि भौतिक दोन्ही प्रकारची समृद्धी प्रदान करते.)तिला तांत्रिक लक्ष्मी म्हणूनही ओळखले जाते. ते तंत्र, सिद्धी, समृद्धी आणि सौभाग्य यांच्याशी संबंधित आहेत. माँ कमला कमळावर विराजमान असून तिने अनेक दागिने घातले आहेत. त्यांचे रूप सोनेरी आहे.
(समाप्त)
A magnificent confluence of the ten divine forms of Adishakti.