पंतप्रधान मोदींचा जॉर्डन-इथिओपिया-ओमान दौरा

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा या आठवड्यातील जॉर्डन, इथिओपिया आणि ओमान या तीन देशांचा दौरा हा भारताच्या परराष्ट्र धोरणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. मध्यपूर्व आणि आफ्रिका या दोन संवेदनशील व रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये भारत आपले स्थान अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे या दौर्‍यातून स्पष्ट होते. ऊर्जा सुरक्षेपासून ते व्यापार, संरक्षण, दहशतवादविरोधी सहकार्य आणि भारतीय समुदायाच्या हितसंबंधांपर्यंत अनेक मुद्द्यांवर या दौर्‍याचे दूरगामी परिणाम होणार आहेत आसे मानले जाते
जॉर्डन दौरा : ऐतिहासिक मैत्रीला नवे बळ
पंतप्रधान मोदी यांचा जॉर्डन दौरा हा भारत-जॉर्डन द्विपक्षीय संबंधांच्या दृष्टीने ऐतिहासिक मानला जातो. पश्चिम आशियातील स्थिरता, इस्रायल-पॅलेस्टाइन प्रश्न आणि दहशतवादाविरोधातील भूमिका यात जॉर्डनची भूमिका महत्त्वाची आहे. या दौर्‍यात दोन्ही देशांदरम्यान राजकीय, सांस्कृतिक आणि संरक्षण क्षेत्रातील सहकार्य अधिक दृढ करण्यावर भर देण्यात आला. जॉर्डनचे राजे अब्दुल्ला द्वितीय यांच्याशी झालेल्या चर्चेत प्रादेशिक शांतता, कट्टरतावादाला आळा घालणे आणि संयुक्त राष्ट्रांतील समन्वय यांसारख्या मुद्द्यांवर एकमत झाले. भारत व जॉर्डन यांच्यातील सांस्कृतिक संबंधही प्राचीन असून, योग, आयुर्वेद आणि भारतीय शिक्षणपद्धतीला जॉर्डनमध्ये वाढता प्रतिसाद मिळत आहे. भारतीय समुदायाने दिलेल्या स्वागतामुळे दोन्ही देशांतील जनतेमधील भावनिक नाते अधोरेखित झाले आहे.
इथिओपिया दौरा : आफ्रिकेतील भारताचा वाढता प्रभाव
इथिओपिया हा आफ्रिकेतील एक महत्त्वाचा देश असून, आफ्रिकन युनियनचे मुख्यालय याच देशात आहे. त्यामुळे पंतप्रधान मोदी यांचा इथिओपिया दौरा केवळ द्विपक्षीय न राहता संपूर्ण आफ्रिका खंडाशी संबंधित ठरतो. भारत-आफ्रिका संबंधांना नवे परिमाण देण्याच्या दृष्टीने हा दौरा अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
या भेटीत व्यापार, कृषी, औषधनिर्माण, माहिती तंत्रज्ञान आणि पायाभूत सुविधा विकास यावर विशेष भर देण्यात आला. भारत इथिओपियात शिक्षण आणि आरोग्य क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत आहे. स्वस्त औषधे आणि वैद्यकीय उपकरणांच्या पुरवठ्यामुळे भारताची प्रतिमा ‘आफ्रिकेचा विश्वासार्ह भागीदार’ अशी निर्माण झाली आहे. चीनचा आफ्रिकेतील वाढता प्रभाव लक्षात घेता, भारताचा इथिओपियाशी वाढता संवाद हा भू-राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाचा ठरतो. भारत ‘विकासासाठी भागीदारी’ या तत्त्वावर आफ्रिकेशी संबंध प्रस्थापित करत आहे. कर्जाच्या सापळ्याऐवजी मानवी संसाधन विकासावर भर देतो, हे या दौर्‍यातून स्पष्ट झाले.
ओमान दौरा : ऊर्जा सुरक्षा आणि सामरिक सहकार्य
पंतप्रधान मोदी यांचा ओमान दौरा हा भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा आहे. ओमान हा भारताचा दीर्घकालीन विश्वासू मित्र असून, आखाती क्षेत्रातील एक स्थिर आणि संतुलित धोरण राबवणारा देश आहे. भारत-ओमान संबंध हे केवळ तेल आणि वायूपुरते मर्यादित नसून, संरक्षण, सागरी सुरक्षा आणि व्यापार या क्षेत्रांमध्येही विस्तारलेले आहेत.
या दौर्‍यात दोन्ही देशांदरम्यान संरक्षण सहकार्य करार, बंदर विकास, लॉजिस्टिक सपोर्ट आणि सागरी मार्गांच्या सुरक्षिततेवर चर्चा झाली. हिंद महासागर क्षेत्रात चीनच्या वाढत्या हालचाली लक्षात घेता, ओमानसारख्या देशाशी भारताचे सामरिक सहकार्य अधिक महत्त्वाचे ठरते. ओमानमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भारतीय नागरिक कार्यरत असून, त्यांच्या सुरक्षेचा व कल्याणाचा मुद्दा पंतप्रधानांनी प्राधान्याने उपस्थित केला. भारतीय समुदायाने केलेले स्वागत हे भारताच्या उपस्थितीचे उत्तम उदाहरण ठरते.
एकत्रित दौर्‍याचे व्यापक महत्त्व
जॉर्डन, इथिओपिया आणि ओमान या तीनही देशांचा दौरा एकत्र पाहिला तर भारताचे परराष्ट्र धोरण बहुआयामी, संतुलित आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोनावर आधारित असल्याचे स्पष्ट होते. मध्यपूर्वेत शांतता आणि स्थैर्य, आफ्रिकेत विकासात्मक भागीदारी आणि हिंद महासागरात सामरिक संतुलन राखणे, हे भारताच्या धोरणाचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. या दौर्‍यामुळे भारताची आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा एक जबाबदार, विश्वासार्ह आणि विकासाभिमुख जागतिक शक्ती म्हणून अधिक मजबूत झाली आहे. ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ या तत्त्वावर आधारित भारताचे परराष्ट्र धोरण केवळ राजकीय हितसंबंधांपुरते मर्यादित न राहता मानवी मूल्यांवर आधारित असल्याचे या दौर्‍यातून अधोरेखित होते. पंतप्रधान मोदी यांचा जॉर्डन-इथिओपिया-ओमान दौरा हा भारताच्या बदलत्या जागतिक भूमिकेचे प्रतीक आहे. ऊर्जा सुरक्षा, व्यापार, संरक्षण, दहशतवादविरोधी लढा आणि विकासात्मक सहकार्य या सर्व क्षेत्रांमध्ये भारत आपली उपस्थिती ठामपणे नोंदवत आहे. या दौर्‍याचे सकारात्मक परिणाम येत्या काळात भारताच्या परराष्ट्र धोरणावर आणि आंतरराष्ट्रीय स्थानावर निश्चितच दिसून येतील.

Prime Minister Modi's visit to Jordan-Ethiopia-Oman