विद्यार्थ्यांचे प्रश्न लाठीने नव्हे, संवादाने सुटावे

विद्यार्थ्यांचे प्रश्न लाठीने नव्हे तर केवळ सामंजस्याच्या संवादानेच सुटू शकतात; कारण दडपशाहीमुळे प्रश्न तात्पुरते दबतात पण विद्यार्थ्यांमधील असंतोष अधिक तीव्र होतो. शैक्षणिक संस्थांमध्ये उद्भवणारे शुल्कवाढ, परीक्षांचे नियोजन, पायाभूत सुविधा किंवा शिष्यवृत्ती यांसारखे विषय विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी जोडलेले असतात. जेव्हा प्रशासन त्यांच्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष करते, तेव्हा विद्यार्थी आंदोलनाचा मार्ग निवडतात. अशा वेळी बळाचा किंवा लाठीचा वापर केल्यास विद्यार्थ्यांमध्ये प्रशासनाबद्दल अविश्वास आणि भीतीचे वातावरण तयार होते, जे शैक्षणिक वातावरणासाठी अत्यंत घातक आहे.
नवी दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे शिक्षणव्यवस्थेतील गैरप्रकार व नीट पेपरफुटीविरोधात सुरू असलेल्या कॉक्रोच जनता पार्टीच्या विद्यार्थी आंदोलनाला हिंसक वळण लागले. हजारो विद्यार्थी संसद भवनाकडे कूच करत असताना पोलिसांनी बॅरिकेड्स तोडणार्‍या आंदोलकांवर लाठीचार्ज व अश्रुधुराचा वापर केला. यात 112 हून अधिक पोलीस व अनेक विद्यार्थी जखमी झाले, तर 78 आंदोलकांना ताब्यात घेण्यात
आले आहे.
गर्दीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पोलिसांनी आंदोलकांवर अमानुष लाठीमार केला आणि अश्रुधुराच्या नळकांड्या फोडल्या. केंद्र सरकारकडून मागण्यांकडे दुर्लक्ष होत असल्याने विद्यार्थ्यांनी संसद भवनाच्या दिशेने कूच करण्याचा निर्णय घेतला. संसदेच्या अवघ्या 150 मीटर अंतरावर पोलिसांनी आंदोलकांना अडवले असता, संतप्त विद्यार्थ्यांनी पोलिसांचे बॅरिकेड्स तोडण्याचा प्रयत्न केला.
विद्यार्थ्यांवर लाठीहल्ला न करता विद्यार्थ्यांचे प्रश्न सोडविता आले नसते का?
विद्यार्थ्यांचे प्रश्न शांततापूर्ण मार्गाने आणि संवादातून नक्कीच सोडवता आले असते. लोकशाहीत हिंसा किंवा बळाचा वापर हा अंतिम पर्यायही असू नये. विद्यार्थी हे देशाचे भविष्य आहेत, त्यामुळे त्यांच्या मागण्यांकडे संवेदनशीलतेने आणि सामोपचाराने पाहणे गरजेचे होते.
लोकशाही मार्गाने आपले प्रश्न मांडणे हा विद्यार्थ्यांचा हक्क आहे. अशा संवेदनशील परिस्थितीमध्ये प्रशासनाने संवाद व चर्चेच्या माध्यमातून सोडवता आले असते. मात्र, सरकारने त्यांचे म्हणणे ऐकून घेतले नाही. दुसरीकडे, संवादाचे माध्यम दोन्ही बाजूंना आपले म्हणणे मांडण्याची समान संधी देते. लोकशाही मार्गाने चर्चा केल्यास विद्यार्थ्यांच्या खर्‍या अडचणी समजून घेणे आणि त्यावर कायदेशीर व व्यावहारिक तोडगा काढणे शक्य होते. शांततेने घेतलेले निर्णय दीर्घकाळ टिकणारे असतात आणि यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये जबाबदारीची भावना निर्माण होते. शेवटी, विद्यार्थी हे देशाचे भवितव्य आहेत; त्यांना गुन्हेगारासारखी वागणूक देण्याऐवजी त्यांच्या शंकांचे निरसन करणे हेच सुजाण प्रशासनाचे लक्षण आहे. विद्यार्थ्यांवर लाठीहल्ला करणे सामान्यतः अयोग्य आणि लोकशाही मूल्यांच्या विरोधी मानले जाते. लोकशाहीत विद्यार्थ्यांना शांततापूर्ण मार्गाने आंदोलन करण्याचा आणि आवाज उठवण्याचा घटनात्मक अधिकार आहे. विद्यार्थ्यांच्या मागण्यांवर चर्चा आणि संवादातून तोडगा काढणे अपेक्षित असते, हिंसेचा वापर नव्हे. विद्यार्थी हे देशाचे भवितव्य आहेत. त्यांच्या रास्त मागण्यांवर लाठीचार्ज करणे म्हणजे त्यांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची गळचेपी करणे होय.विद्यार्थी हे देशाचे भविष्य आहेत, त्यामुळे त्यांच्या मागण्यांकडे सहानुभूतीने आणि सकारात्मकतेने पाहणे गरजेचे असते. हिंसेऐवजी सामोपचाराने घेतलेले निर्णय नेहमीच अधिक प्रभावी ठरतात. पेपरफुटीत विद्यार्थ्यांनी बरेच काही गमावले. कित्येक विद्यार्थ्यांनी आत्महत्या केल्या. नीट परीक्षेतील पेपरफुटी, निकाल आणि अनियमितांमुळे निर्माण झालेल्या प्रचंड मानसिक तणावातून देशभरात अनेक विद्यार्थ्यांनी टोकाची पावले उचलत आत्महत्या केल्या आहेत. या दुर्दैवी घटनांमध्ये राजस्थान, महाराष्ट्र (उदा. नागपूर, लातूर), दिल्ली, उत्तर प्रदेश आणि हरियाणामधील अनेक विद्यार्थी व विद्यार्थिनींचा समावेश आहे.परीक्षेचा निकाल लागण्यापूर्वी किंवा पेपरफुटीमुळे परीक्षा रद्द होऊन पुन्हा परीक्षा देण्याच्या तणावातून या विद्यार्थ्यांनी स्वतःचे जीवन संपवले.
आपल्या मागण्यांसाठी देशभरातील विद्यार्थी व पालक जंतर-मंतरवर आले असताना त्यांना लाठीने मारणे, अश्रुधूर सोडण्याचा प्रकार पोलिसांनी केला. अशा हिंसक प्रकाराचे कधीच समर्थन होऊ शकत नाही. एवढेच नव्हे तर काही राजकीय नेत्यांनी विद्यार्थ्यांना दहशतवादी संबोधले. विद्यार्थ्यांना दहशतवादी संबोधणे अत्यंत चुकीचे आणि अनुचित आहे. विद्यार्थ्यांचे वय शिकण्याचे असते, ते समाजाचे भविष्य असतात. आंदोलने किंवा वैचारिक मतभेदांमुळे त्यांना थेट देशद्रोही किंवा दहशतवादी ठरवणे कायदेशीर आणि मानवी मूल्यांच्या दृष्टीने पूर्णपणे अयोग्य आहे.
विद्यार्थ्यांचे वय वैचारिकदृष्ट्या घडण्याचे असते. त्यांच्यात एखादा विचार पटल्यामुळे किंवा भावनांच्या भरात चुकीचे पाऊल पडण्याची शक्यता असते, ज्याला योग्य समुपदेशनाद्वारे सुधारले जाऊ शकते.

Students’ issues should be resolved through dialogue, not lathis.

Sheetal Nagpure

शीतल नागपुरे या गांवकरी मध्ये डिजिटल विभागात कार्यरत असून, १ वर्षापासून ऑनलाइन वृत्त संकलनाचे काम करत आहेत. त्या पदवीधर असून, त्यांना वाचनाची आवड आहे.