– अमिता मराठे
“नीरा, आजही तू उशिरा आलास?”
शारदाने थोड्या कडक आवाजात विचारले.
“हो मेमसाहेब, लहान पुतण्याला ताप आला होता. त्याला दवाखान्यात घेऊन गेलो होतो.” “तुम्ही किती भाऊ आहात?”“आम्ही आठ भाऊ आहोत… मी सगळ्यात लहान.” “काय आठ! आणि बहिणी?”
“नाही मेमसाहेब, बहीण एकही नाही. चार भावांची लग्नं झाली आहेत.”
रेल्वे रुळांच्या पलीकडे, गॅरेजच्या मागच्या बाजूला रस्त्यापासून थोडी दूर एक झोपडी दिसत होती. तिथेच नीराचे कुटुंब राहत होते. त्याचे वडील गॅरेजमध्ये रखवालदार म्हणून काम करत होते. एवढं मोठं कुटुंब असूनही ती झोपडी नेहमी स्वच्छ आणि नीटनेटकी असायची. आत फक्त गरजेपुरते सामान होते, पण आपुलकी मात्र भरपूर होती.
शारदाच्या मनात प्रश्नांची रांग लागली.
“नीरा, तुमच्या घरात एकूण किती मुलं आहेत?”
तो थोडा विचार करू लागला.
ती हसली.
“अरे, एवढा विचार का करतोस? खूप मुलं आहेत का?”
“हो मेमसाहेब… मोजून सांगतो.”
“बरं, मोठ्या भावाला किती मुलं आहेत?”
“तीन.”
शारदाने सुटकेचा नि:श्वास टाकला. दोन पत्नी, त्यांच्यापासून झालेले आठ मुलगे, त्यांपैकी चार जणांची लग्नं आणि त्यांचा वाढता परिवार मनातल्या मनात ती हिशेब मांडू लागली. त्या क्षणी लोकसंख्या नियंत्रणाच्या योजना तिला केवळ कागदावरच्या वाटू लागल्या.
नीरा अजूनही बोटांवर मुलांची संख्या मोजत होता. तेवढ्यात त्याच्या चेहर्‍यावर हलकंसं हास्य उमटलं.
“मेमसाहेब, मुलं खूप आहेत… पण मजाही खूप आहे. कुणी आजारी पडलं तर सगळे एकत्र उभे राहतात. कुणी कमावो अथवा न कमावो, घरची चूल कधी थंड पडत नाही. रात्री सगळे मिळून जेवायला बसलो की जणू एखादा
मेळाच भरतो.”
त्याच्या डोळ्यांतील चमक पाहून शारदा क्षणभर नि:शब्द झाली.
तिने आपल्या मोठ्या, सजलेल्या पण शांत घराकडे पाहिले. जिथे प्रत्येक खोलीत सर्व सुविधा होत्या; पण एकत्र बसण्यासाठी वेळ नव्हता.
त्या दिवशी तिला प्रथमच समजलं.
कुटुंब केवळ संख्येने मोठं होत नाही; आपुलकी आणि एकोप्याने ते मोठं होतं.
“जिथे भाकरी कमी पडतील; पण माया नाही, तिथेच खर्‍या कुटुंबाचं सुख नांदतं.”
Family happiness