यंदा दुष्काळाची धाकधूक? अनेक दशकांत भरघोस उत्पादन
निफाड : तालुका प्रतिनिधी
यंदा नाशिक जिल्ह्यातील निफाड, दिंडोरी, कळवणसह विविध तालुक्यांत रस्त्यांच्या कडेला आणि गावागावांतील जांभळाच्या झाडांवर फळांची अक्षरशः रेलचेल दिसून येत आहे. अनेक ठिकाणी झाडांखाली जांभळांचा सडा पडला आहे. ज्येष्ठ नागरिकांच्या मते गेल्या अनेक दशकांत इतके भरघोस उत्पादन पहिल्यांदाच पाहायला मिळत आहे.
ग्रामीण भागात एक जुनी म्हण प्रचलित आहे की, ज्या वर्षी जांभळांचे पीक अपेक्षेपेक्षा जास्त येते, त्या वर्षी पावसाचे प्रमाण कमी राहून दुष्काळ पडण्याची शक्यता असते. हा लोकविश्वास असला तरी त्यामागे वैज्ञानिक कारणही असू शकते. वनस्पतिशास्त्रानुसार, प्रतिकूल हवामान किंवा भूगर्भातील पाण्याची पातळी घटल्यास झाडांवर ताण निर्माण होतो.
याला मास्टिंग किंवा स्ट्रेस फ्रूटिंग असे म्हणतात. अशा वेळी स्वतःची वंशवेल टिकवण्यासाठी झाडे अधिक बिया आणि फळांची निर्मिती करतात. जांभळाची मुळे खोलवर जात असल्याने त्यांना भूगर्भातील पाण्याच्या कमतरतेची जाणीव लवकर होते. त्यामुळे हे भरघोस उत्पादन निसर्गाचा इशारा असू शकतो, अशी चर्चा आता सर्वत्र रंगली आहे.
केवळ जांभळांच्या उत्पादनावरून दुष्काळ निश्चित होतो, असा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल. पर्जन्यमान आणि इतर अनेक घटकांचा त्यावर प्रभाव असतो. मात्र, निसर्गातील हे बदल आपल्याला पाण्याचा जपून वापर करण्याची आणि जलसंधारणाला प्राधान्य देण्याची आठवण करून देत आहेत. त्यामुळे नागरिकांनी जांभळांचा आस्वाद घेतानाच, निसर्गाच्या या संकेतांकडेही गांभीर्याने पाहणे गरजेचे आहे.
A carpet of Jamun fruit and a warning from nature.