नाशिक महानगरपालिका निवडणूक यावेळी केवळ नगरसेवक निवडण्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती शहराच्या राजकीय भविष्याचा कौल ठरणारी लढाई बनली आहे. प्रत्येक पक्ष आपापले आकड्यांचे गणित मांडत असला, तरी या निवडणुकीचे खरे गणित हे मतदारांची मानसिकता, स्थानिक प्रश्नांची तीव्रता आणि नेतृत्वावरील विश्वास यावर अवलंबून आहे. त्यामुळे ही निवडणूक पक्षांपेक्षा नागरिकांच्या अपेक्षांभोवती अधिक फिरताना दिसत आहे.
भाजपकडे संघटनात्मक ताकद, आर्थिक बळ आणि सत्तेचा फायदा आहे, हे नाकारता येत नाही. मात्र शहरातील अनेक प्रभागांत पाणी, रस्ते, स्वच्छता आणि वाहतूक यांसारख्या मूलभूत प्रश्नांवरून नागरिकांमध्ये असंतोष आहे. पक्ष मोठा आहे, पण नगरसेवक काम करताना दिसत नाही ही भावना भाजपच्या गणितावर थेट परिणाम करू शकते. त्यामुळे यावेळी भाजपचे यश केवळ पक्षाच्या नावावर नव्हे, तर स्थानिक उमेदवारांची प्रतिमा आणि कामाचा लेखाजोखा यावर ठरणार आहे. शिवसेनेसाठी ही निवडणूक अस्तित्वाची आणि विश्वासाची कसोटी आहे. पक्षातील फाटाफूट, दोन गटांतील संघर्ष आणि ‘खरी शिवसेना कोणाची’ हा प्रश्न आजही मतदारांच्या मनात संभ्रम निर्माण करतो आहे. उद्धव ठाकरे गटाकडे भावनिक पाठिंबा असला, तरी सत्तेचा अभाव आहे; तर शिंदे गटाकडे सत्ता असली, तरी स्थानिक पातळीवर कामाचे ठोस दाखले देण्याचे आव्हान आहे. या अंतर्गत संघर्षाचा फायदा इतर पक्ष आणि अपक्ष उमेदवार घेण्याची दाट शक्यता आहे.
काँग्रेससाठी नाशिकमध्ये संधी आहे, पण ती संधी संपूर्णपणे साधता येईल, असे चित्र सध्या दिसत नाही. शहरातील नाराज मतदार काँग्रेसकडे वळू शकतो, मात्र ठोस नेतृत्व, आक्रमक भूमिका आणि शहरासाठी स्पष्ट दृष्टीकोन नसल्यामुळे काँग्रेस अनेक प्रभागांत लढतीत असूनही विजयापासून दूर राहते. योग्य उमेदवारांची निवड आणि आघाडीचे राजकारण जमले, तरच काँग्रेस आपले गणित बदलू शकते. राष्ट्रवादी काँग्रेसची स्थितीही काहीशी अशीच आहे. काही विशिष्ट सामाजिक समीकरणांमुळे काही प्रभागांत राष्ट्रवादीची पकड आहे, मात्र संपूर्ण शहरभर प्रभाव टाकण्याइतकी संघटनात्मक ताकद कमी पडताना दिसते. तरीही त्रिशंकू परिस्थिती निर्माण झाल्यास राष्ट्रवादीची भूमिका निर्णायक ठरू शकते, हे दुर्लक्षित करता येणार नाही.
या निवडणुकीतील सर्वांत महत्त्वाचा आणि अनेकदा दुर्लक्षित घटक म्हणजे अपक्ष उमेदवार आणि स्थानिक आघाड्या. पक्षीय राजकारणाला कंटाळलेला मतदार ‘आपला माणूस’ शोधताना दिसतो आहे. थेट संपर्क, स्थानिक प्रश्नांची जाण आणि उपलब्धता या बळावर अनेक अपक्ष उमेदवार प्रभावी ठरू शकतात. परिणामी, बहुमताचे गणित बिघडवून हेच अपक्ष सत्तेचे किंगमेकर बनण्याची शक्यता अधिक आहे.
एकूणच, नाशिक महानगरपालिका निवडणूक ही पक्षांच्या ताकदीपेक्षा त्यांच्या अपयशांची चाचणी अधिक ठरणार आहे. जो पक्ष किंवा उमेदवार नागरिकांच्या मूलभूत प्रश्नांवर प्रामाणिकपणे बोलून ठोस उपाय सुचवेल, तोच या राजकीय गणितात पुढे जाईल. अन्यथा मोठे पक्षही केवळ आकड्यांच्या खेळात अडकून सत्ता गमावू शकतात.
नाशिकचा मतदार आता नावाला नाही, तर कामाला मत देण्याच्या मनःस्थितीत आहे आणि हाच या निवडणुकीचा खरा निकाल ठरणार आहे.
Who will be the kingmaker?