– वाहिद बागवान
महाराष्ट्रात सध्या पायाभूत सुविधा आणि विशेषतः रस्ते व महामार्गांच्या विकासाचे एक नवे पर्व सुरू आहे. राज्याच्या एका टोकावरून दुसर्‍या टोकापर्यंत पोहोचणे आता केवळ तासांच्या अंतरावर आले आहे. समृद्धी महामार्गासारख्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे राज्याच्या दळणवळण क्षेत्रात क्रांती झाली असली, तरी सध्या सुरू असलेले इतर महामार्ग आणि दुवे राज्याच्या अर्थकारणाला नवी गती देत आहेत. या संपूर्ण प्रक्रियेत, भौगोलिकदृष्ट्या अत्यंत मोक्याच्या ठिकाणी असलेले आपले नाशिक शहर आणि संपूर्ण जिल्हा विकासाच्या एका नव्या आणि निर्णायक टप्प्यावर उभा आहे.
नाशिक हा उत्तर महाराष्ट्र आणि मुंबई-पुण्यासारख्या महानगरांना जोडणारा मुख्य दुवा आहे. सध्या आकार घेत असलेले विविध रस्ते प्रकल्प नाशिकचे हे महत्त्व अधिकच अधोरेखित करत आहेत. विशेषतः नाशिक-सोलापूर लिंक हायवेसारखे प्रकल्प पूर्णत्वास जात असताना, राज्याच्या उत्तर आणि दक्षिण भागांमधील अंतर लक्षणीयरीत्या कमी होणार आहे. याशिवाय, आगामी 2027 च्या विकास आराखड्यानुसार आखले जाणारे नवीन रस्ते आणि बाह्यवळण मार्ग नाशिकची कनेक्टिव्हिटी अधिक भक्कम करत आहेत. डहाणू-नाशिक रेल्वेसारख्या प्रकल्पांची चर्चा सुरू असताना, या महामार्गांची त्याला मिळणारी जोड ही नाशिकसाठी एकात्मिक दळणवळणाचे एक उत्तम मॉडेल ठरू शकते.
नाशिक जिल्ह्याची ओळख प्रामुख्याने ‘कृषी पंढरी’ अशी आहे. द्राक्ष, कांदा, डाळिंब आणि इतर भाजीपाल्याचे मोठे उत्पादन या जिल्ह्यात होते. शेतकर्‍यांनी कृषी तंत्रज्ञानाची कास धरत उत्पादन वाढवले असले, तरी उत्पादित शेतमाल वेळेत आणि सुरक्षितपणे मोठ्या बाजारपेठांमध्ये पोहोचणे हे नेहमीच एक मोठे आव्हान राहिले आहे. हे नवे महामार्ग नाशिकच्या शेतकर्‍यांसाठी वरदान ठरणार आहेत. शेतमालाची जलद वाहतूक शक्य झाल्यामुळे मालाचे नुकसान टळेल आणि शेतकर्‍यांना चांगला भाव मिळण्याची शाश्वती वाढेल.
याचबरोबर, सिन्नर, सातपूर, अंबड आणि दिंडोरी यांसारख्या औद्योगिक वसाहतींना लॉजिस्टिकच्या दृष्टीने मोठा फायदा होणार आहे. मुंबईच्या बंदरापर्यंत माल पाठवणे किंवा राज्याबाहेर मालवाहतूक करणे अधिक सोयीचे झाल्याने नाशिकमध्ये नवीन उद्योग आणि गुंतवणूक आकर्षित होण्यास मोठी मदत मिळेल.
नाशिक शहराच्या अंतर्गत वाहतूक कोंडीचा प्रश्न दिवसेंदिवस गंभीर होत आहे. जड वाहनांची वर्दळ आणि अरुंद रस्ते यामुळे शहरात अनेकदा ट्रॅफिक जॅमचा सामना करावा लागतो. नव्या महामार्गांमुळे आणि बाह्यवळण रस्त्यांच्या जाळ्यामुळे शहराबाहेरील जड वाहतूक थेट बाहेरूनच वळवली जाईल. यामुळे शहरातील रस्त्यांवरील ताण कमी होईलच, शिवाय अपघातांचे प्रमाण घटून नागरिकांचा प्रवास अधिक सुरक्षित व वेगवान होईल.
विकासाचा समतोल : पर्यावरणाचे भान आवश्यक
हे सर्व बदल स्वागतार्ह असले, तरी प्रगतीच्या या शर्यतीत आपण निसर्गाकडे डोळेझाक करून चालणार नाही. महामार्ग आणि पुलांच्या निर्मितीसाठी होणारी वृक्षतोड हा चिंतेचा विषय आहे. विकासकामांच्या नावाखाली शहरातील आणि महामार्गालगतची जुनी झाडे नष्ट होणार नाहीत, याची काळजी प्रशासनाने घ्यायला हवी. अनधिकृत होर्डिंग्जमुळे झाडांचे होणारे नुकसान आणि वाढत्या काँक्रिटीकरणामुळे नंदिनीसारख्या नद्यांचे व इतर नैसर्गिक जलस्रोतांचे होणारे प्रदूषण रोखणे हे आपल्यासमोरील मोठे आव्हान आहे. शाश्वत विकासाचे मॉडेल राबवल्यास, महामार्गांमुळे येणारी प्रगती नाशिकच्या निसर्गरम्य ओळखीला धक्का न लावता साध्य करता येईल.थोडक्यात सांगायचे तर, महाराष्ट्रात नव्याने निर्माण होणारे महामार्ग हे केवळ सिमेंट आणि डांबराचे रस्ते नसून, ते नाशिकच्या सर्वांगीण विकासाच्या मुख्य धमन्या आहेत. या महामार्गांमुळे नाशिकचे ‘स्मार्ट सिटी’त होणारे रूपांतर खर्‍या अर्थाने गती घेईल. या संधीचा योग्य फायदा उठवत, सुनियोजित शहरीकरण आणि पर्यावरण संवर्धनाचा समतोल साधल्यास, आगामी काळात नाशिक हे महाराष्ट्राच्या आर्थिक आणि औद्योगिक प्रगतीचे सर्वात मोठे इंजिन ठरेल, यात शंका नाही.
Highways of development