आंतरराष्ट्रीय दिव्यांग दिन

आंतरराष्ट्रीय दिव्यांग दिन – ३ डिसेंबर

डॉ. संजय धुर्जड.
अस्थिरोग तज्ञ, सुदर्शन हॉस्पिटल

International Disability Day या नावात बदल करण्यात आलेला असून आता या दिवसाला “International Day of Persons with Disabilities” अर्थात “दिव्यांग व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस” असे संबोधले जाणार आहे. 3 डिसेंबर हा दिवस जगभरात दिव्यांग व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस म्हणून साजरा केला जातो. अपंग लोकांवर परिणाम करणाऱ्या समस्यांवर प्रकाश टाकण्यासाठी आणि त्यांचे कल्याण, त्यांची प्रतिष्ठा आणि मूलभूत अधिकारांचे समर्थन करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो. जागतिक आरोग्य संघटने (WHO) नुसार, संपूर्ण ग्रहावरील 1 अब्जाहून अधिक लोक अपंगत्वामुळे प्रभावित आहेत, जे जगातील लोकसंख्येच्या सुमारे 15 टक्के आहे. आज आपण या दिनानिमित्त जाणून घेणार आहोत की या वर्षीच्या कार्यक्रमाची थीम काय आहे, त्या दिवसाचा इतिहास काय आहे, आणि त्याचे महत्त्व काय आहे हे पाहूया.
*दिव्यांग व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस 2022: थीम*
या वर्षीच्या आंतरराष्ट्रीय दिव्यांग व्यक्ती दिनाची थीम आहे, “Transformative solutions for inclusive development: the role of innovation in fuelling an accessible and equitable world“ अर्थात, “समावेशक विकासासाठी परिवर्तनात्मक उपाय: प्रवेशयोग्य आणि न्याय्य जगाला चालना देण्यासाठी नाविन्याची भूमिका”. 2022 चा उत्सव अपंग लोकांना मदत करण्यासाठी सर्वसमावेशक विकासात्मक मॉडेल तयार करण्यात मदत करण्यासाठी नाविन्यपूर्ण उपायांच्या गरजेवर लक्ष केंद्रित करेल. 5 डिसेंबर 2022 रोजी न्यूयॉर्क वेळेनुसार सकाळी 9.00 ते दुपारी 12.00 या वेळेत आभासी बैठक होईल, ज्यामध्ये खालील कार्यक्रमांवर चर्चा केली जाईल.
शाश्वत विकास उद्दिष्टे 8 (Sustainable Development Goals 8 (SDG8) नुसार, सर्वसमावेशक विकासासाठी ज्ञान, कौशल्ये आणि रोजगाराच्या संधींचा सर्वोत्तम वापर कसा करता येईल याबद्दल चर्चा केली जाईल. विशेषतः, अपंग लोकांना मदत करण्यासाठी सहाय्यक तंत्रज्ञानाच्या भूमिकेवर चर्चा केली जाईल.
शाश्वत विकास उद्दिष्टे 10 (Sustainable Development Goals 10 (SDG10) नुसार, अपंग लोकांसाठी सर्वसमावेशक विकास सामाजिक असमानता आणि सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रातील भेदभाव कसा कमी किंवा दूर करू शकतो यावर चर्चा होईल. अपंग लोकांच्या शाश्वत आणि सर्वसमावेशक विकासासाठी वरील समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी एक क्षेत्र म्हणून खेळाचा वापर कसा करता येईल यावर देखील चर्चा करायची आहे.

*दिव्यांग व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस : इतिहास*
1976 मध्ये, संयुक्त राष्ट्र महासभेने (United Nations General Assembly – UNGA) 1981 हे अपंग व्यक्तींचे आंतरराष्ट्रीय वर्ष (IYDP) म्हणून घोषित केले. 6 फेब्रुवारी 1981 रोजी अमेरिकेचे अध्यक्ष रोनल रेगन यांनीही असेच काही केले होते. त्यानंतर UNGA ने 1983-1992 हे दशक अपंग व्यक्तींचे दशक म्हणून घोषित केले. ४ ऑक्टोबर १९९२ रोजी UNGA च्या ३७ व्या बैठकीदरम्यान ३ डिसेंबर हा अपंग व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस म्हणून स्वीकारण्यात आला.
दिव्यांग व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस : महत्त्व
जीवनाच्या सामाजिक, राजकीय, आर्थिक आणि सांस्कृतिक पैलूंमध्ये दिव्यांग व्यक्तींच्या वाढत्या आत्मसातीकरणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय अपंग व्यक्तींचा दिवस साजरा केला जातो. उद्दिष्टे शाश्वत विकासासाठी 2030 अजेंडा अंतर्गत येतात. यामुळे विविध व्याधींमुळे अपांगत्व आलेल्या दिव्यांग व्यक्तींना मुख्य प्रवाहात आणता येणार आहे. त्यांच्यासाठी सुलभता, सुविधा, सवलती, आरक्षण देऊन त्यांचे जीवन सुसाह्य केले जाईल. आजच्या आधुनिक व गतिमान युगात त्यांनाही जागता यावे, रोजगार मिळवता यावा, कामाच्या ठिकाणी अपघातातून अपंगत्व आल्यास त्याची भरपाई मिळावी, यासाठी आजचा दिवस पाळला जातो. शारीरिक अपंगत्व आलेल्या व्यक्तीच्या मानसिक आरोग्यावर ही त्याचा निश्चितपणे परिणाम होत असतो. आशा लोकांना मानसिक आधार देणे, त्यांच्या अडचणी व समस्या समजून घेणे व त्याचे निरसन करण्यासाठी पावले उचलणे गरजेचे असते. त्यांचा गमावलेला आत्मविश्वास पुनरप्रस्थापित करून निराशा टाळता येऊ शकते. दिव्यांगांना दया नको, सहानुभूती ही नकोय, हवी ती फक्त स्वाहानुभूती, प्रेम, आदर, करुणा. आपल्या मानसिक आधारपर शब्दांनी एखाद्या दिव्यांग व्यक्तीचे जीवन पालटू शकते.

डॉ. संजय धुर्जड.
अस्थिरोग तज्ञ, सुदर्शन हॉस्पिटल.
9822457732