मेलोडीची गोडी भारताच्या अर्थकारणासाठीही गोड ठरणार का?

– समाधान कदम

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या युरोप दौर्‍यातून भारत-युरोप व्यापार, तंत्रज्ञान राजकीय संबंध या दृष्टिकोनातून महत्त्वपूर्ण मानला जातो आहे. इटलीच्या पंतप्रधान जॉर्जिया मेलोनी यांच्याशी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या भेटीदरम्यान
चर्चेत आलेल्या ‘मेलोडी’ चॉकलेटने सोशल मीडियावर अक्षरशः धुमाकूळ घातला. फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि इतर माध्यमांवर या प्रसंगाची मोठी चर्चा रंगली. मात्र, या गोड चर्चेपलीकडे पाहिल्यास मोदींचा इटली, नेदरलँड्स, स्वीडन आणि नॉर्वे दौरा भारताच्या परराष्ट्र धोरणासाठी, विशेषतः अर्थकारण, तंत्रज्ञान, गुंतवणूक आणि सामरिक हितसंबंधांच्या दृष्टीने अधिक महत्त्वाचा ठरतो. बदलत्या जागतिक व्यवस्थेत भारत आणि युरोप यांच्यातील वाढत्या जवळीकीचा हा दौरा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा मानला जात आहे.
आज जग एका संक्रमणाच्या काळातून जात आहे. अमेरिका-चीन स्पर्धा, रशिया-युक्रेन संघर्ष, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि ऊर्जा सुरक्षेच्या प्रश्नांमुळे जागतिक अर्थकारणाची दिशा बदलत आहे. अशा परिस्थितीत युरोपियन देश विश्वासार्ह भागीदारांच्या शोधात आहेत. भारताची वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था, विशाल बाजारपेठ आणि लोकशाही व्यवस्था यामुळे भारत युरोपसाठी आकर्षक पर्याय ठरत आहे. मोदींच्या या दौर्‍याने या परस्पर हितसंबंधांना अधिक बळकटी दिली आहे.
नेदरलँड्स भारत सहकार्य
युरोपमधील महत्त्वाचा आर्थिक भागीदार आहे. कृषी तंत्रज्ञान, जलव्यवस्थापन, लॉजिस्टिक्स आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात या देशाचे जागतिक नेतृत्व आहे. भारत सध्या सेमीकंडक्टर उत्पादन आणि उच्च तंत्रज्ञान उद्योगात गुंतवणूक आकर्षित करण्याचा प्रयत्न करीत आहे. या पार्श्वभूमीवर नेदरलँड्सबरोबरचे सहकार्य भारताच्या औद्योगिक विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकते. तसेच हवामान बदलामुळे निर्माण होणार्‍या जलसंकटावर मात करण्यासाठीही या देशाचा अनुभव उपयुक्त आहे.
स्वीडन हा नवोपक्रम आणि हरित तंत्रज्ञानासाठी ओळखला जाणारा देश आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, स्वच्छ ऊर्जा, डिजिटल परिवर्तन आणि शाश्वत विकास या क्षेत्रांमध्ये स्वीडनने उल्लेखनीय प्रगती केली आहे. भारताच्या डिजिटल आणि हरित अर्थव्यवस्थेच्या उद्दिष्टांना स्वीडनबरोबरचे सहकार्य मोठी चालना देऊ शकते. संशोधन, स्टार्टअप्स आणि उद्योग क्षेत्रातील भागीदारीमुळे भविष्यात रोजगार आणि तांत्रिक विकासाच्या नव्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात.
नॉर्वे भेट आणि भविष्य
नॉर्वे हा आकाराने लहान असला तरी सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा देश आहे. हरित ऊर्जा, सागरी अर्थव्यवस्था आणि हवामान बदल या क्षेत्रांमध्ये नॉर्वेची विशेष ओळख आहे. भारताने शाश्वत विकास आणि स्वच्छ ऊर्जेवर भर दिला असल्याने नॉर्वेबरोबरचे सहकार्य भविष्यात अधिक महत्त्वाचे ठरू शकते. याशिवाय आर्क्टिक प्रदेशाचे वाढते भू-राजकीय महत्त्व लक्षात घेता नॉर्वेशी मजबूत संबंध भारतासाठी दीर्घकालीन लाभाचे ठरतील.
दौराया दौर्‍यातील सर्वाधिक चर्चेचा भाग म्हणजे इटली भेट. जॉर्जिया मेलोनी आणि नरेंद्र मोदी यांच्यातील वाढती जवळीक गेल्या काही वर्षांत सातत्याने दिसून येत आहे. इटली हा युरोपियन संघातील एक प्रभावी देश असून, उत्पादन, संरक्षण आणि अवकाश तंत्रज्ञान क्षेत्रात त्याचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. भारत-मध्यपूर्व-युरोप आर्थिक कॉरिडॉर सारख्या प्रकल्पांमुळे भारत आणि युरोप यांच्यातील संपर्क अधिक मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे. या प्रकल्पामुळे व्यापार, वाहतूक आणि गुंतवणुकीला नवे आयाम मिळू शकतात.
या दौर्‍यामागे केवळ आर्थिक नव्हे तर व्यापक भू-राजकीय विचारही आहेत. चीनच्या वाढत्या आर्थिक प्रभावामुळे युरोपमधील अनेक देश पर्यायी भागीदारी शोधत आहेत. भारत हा लोकशाही मूल्यांवर आधारित, स्थिर आणि विश्वासार्ह भागीदार म्हणून युरोपसमोर उभा राहत आहे. त्यामुळे भारत-युरोप संबंधांना नवे धोरणात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
भारतासाठीही युरोपचे महत्त्व वाढत आहे. अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, हरित ऊर्जा, संशोधन क्षमता आणि भांडवली गुंतवणूक या क्षेत्रांमध्ये युरोप भारताच्या विकास प्रक्रियेला महत्त्वपूर्ण योगदान देऊ शकतो. विकसित भारताच्या उद्दिष्टपूर्तीसाठी अशा भागीदारी आवश्यक आहेत.
एकूणच पाहता, सोशल मीडियावर चर्चेत आलेल्या ’मेलोडी’ चॉकलेटने या दौर्‍याला लोकप्रियतेची गोड किनार दिली असली, तरी त्याचे खरे महत्त्व भारताच्या आर्थिक आणि सामरिक हितसंबंधांमध्ये दडलेले आहे. व्यापारवृद्धी, तंत्रज्ञान सहकार्य, हरित ऊर्जा, गुंतवणूक आणि जागतिक स्तरावर भारताची वाढती भूमिका या सर्व बाबींना या दौर्‍यामुळे बळ मिळाले आहे. त्यामुळे ‘मेलोडी’ची गोडी क्षणिक असली, तरी भारत-युरोप संबंधांमधून निर्माण होणार्‍या संधींची गोडी भारताच्या अर्थकारणासाठी दीर्घकाळ टिकणारी ठरू शकते.

Will the sweetness of ‘Melody’ prove sweet for India’s economy as well?