शेतीला ‘हिट’चा तडाखा

40 पार तापमानामुळे पिके होरपळली!

नाशिक : विशेष प्रतिनिधी
आजपासून ‘सौर ग्रीष्म ऋतू’ सुरू होत असतानाच, निसर्गाच्या लहरीपणाचा मोठा फटका नाशिकसह उत्तर महाराष्ट्रातल्या शेतीला बसत आहे. गेल्या काही दिवसांतील अवकाळी पाऊस आणि त्यानंतर अचानक वाढलेला 40 अंश पारचा पारा यामुळे बळीराजा दुहेरी संकटात
सापडला आहे.
नाशिक, जळगाव, धुळे आणि नंदुरबार या जिल्ह्यांतील शेतीवर वाढत्या तापमानाचे जे परिणाम जाणवत आहेत, त्याची स्थिती चिंताजनक आहे. एप्रिलच्या मध्यातच उत्तर महाराष्ट्रात तापमानाचा पारा चढला असून, त्याचा थेट परिणाम उन्हाळी पिके आणि फळबागांवर होत आहे. हवामान विभागाने वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, नाशिकमध्ये तापमान 39 ते 40 अंशांच्या दरम्यान आहे, तर जळगाव आणि धुळ्यात ते 42 अंशांच्या पुढे जाण्याची शक्यता आहे.
एकूणच, हवामान बदलाचे हे चक्र (क्लायमेट शिफ्ट) केवळ तापमानापुरते मर्यादित नसून, ते शेतीच्या अर्थकारणाला बदलणारे ठरत आहे. वाढत्या उन्हात पिकांचे नियोजन करणे हे आता उत्तर महाराष्ट्रातील शेतकर्‍यांसमोरचे सर्वांत मोठे
आव्हान आहे.

उत्तर महाराष्ट्रातील नुकसानीची आकडेवारी
नुकत्याच झालेल्या अवकाळी पावसानंतर वाढलेल्या उष्णतेमुळे उत्तर महाराष्ट्रात सुमारे 1.14 लाख हेक्टरहून अधिक क्षेत्रांतील पिकांना फटका बसला आहे.
नाशिक जिल्हा : सर्वाधिक फटका बसलेला जिल्हा (सुमारे 58,812 हेक्टर क्षेत्र प्रभावित). यात बागलाण, निफाड, मालेगाव आणि सिन्नर तालुक्यांचा समावेश आहे.
जळगाव जिल्हा : सुमारे 22,361 हेक्टरवरील केळी आणि बागायती पिकांना फटका.
धुळे जिल्हा : साक्री आणि धुळे तालुक्यांत साधारण 26,458 हेक्टर क्षेत्र प्रभावित.

शेती व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाचा सल्ला. वाढत्या उष्णतेपासून पिके वाचवण्यासाठी कृषितज्ज्ञांनी खालील उपाय सुचवले आहेत :
सूक्ष्म सिंचनाचा वापर : ठिबक आणि तुषार सिंचनाद्वारे पाणी द्यावे. शक्यतो सकाळी 10 पूर्वी किंवा सायंकाळी 6 नंतरच पाणी द्यावे.
मल्चिंग : जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आच्छादनाचा वापर करावा.
पशुधनाची काळजी : दुभत्या जनावरांना उष्णतेचा त्रास होऊ नये म्हणून गोठ्यात फॉगर्स लावावेत आणि त्यांच्या आहारात जीवनसत्त्वे
(ए, डी 3, ई) व खनिजांचा समावेश करावा.

वाढता कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव
♦ वाढत्या तापमानामुळे आणि आर्द्रतेतील बदलामुळे कीड व रोगांचे नवीन संकट उभे राहिले आहे.
♦ कपाशीवर गुलाबी बोंडअळीचा प्रादुर्भाव पुन्हा दिसू लागला आहे.
♦ टोमॅटो आणि भाजीपाला पिकांवर ’टुटा अब्सोल्युटा’सारख्या किडींचा प्रादुर्भाव   वाढल्याने शेतकर्‍यांचा फवारणीचा खर्च एकरी 5,000 ते 6,000 रुपयांनी वाढला आहे.

सरकारी भूमिका आणि मदत
राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नुकताच बाधित क्षेत्राचा आढावा घेतला असून, तातडीने ’पंचनामे’ पूर्ण करण्याचे आदेश दिले आहेत. उत्तर महाराष्ट्रातील शेतकर्‍यांना दिलासा देण्यासाठी सरकार आर्थिक मदतीचे पॅकेज जाहीर करण्याच्या तयारीत आहे.

Agriculture takes a hit