करिअर निवडीतील गोंधळ

आजचा विद्यार्थी हा माहितीच्या महासागरात पोहत असतो. एकीकडे शाळा, महाविद्यालये, विविध प्रशिक्षण संस्था, ऑनलाइन कोर्सेस आणि करिअर गाइडन्स या सगळ्यांचा प्रचंड भरणा आहे; तर दुसरीकडे त्याच्यासमोर करिअरच्या असंख्य वाटा उघड्या आहेत. डॉक्टर, इंजिनिअर, वकील, उद्योजक, कलाकार, लेखक, संशोधक किंवा नव्या युगात आलेल्या डेटा सायंटिस्ट, ब्लॉकचेन एक्स्पर्ट, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स इंजिनिअर अशा असंख्य संधी. इतक्या वाटा असताना योग्य निर्णय घेणे हे विद्यार्थ्यांसाठी सहज शक्य नसते. या गोंधळाची कारणे आणि परिणाम हे विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यावर खोलवर परिणाम घडवतात.
गावोगावच्या शाळांमध्ये आजही चांगले शिकले तर डॉक्टर किंवा इंजिनिअर व्हा, हा एकाच पर्यायाचा सल्ला ऐकायला मिळतो. समाजाचा ठरावीक साचा, नोकरीची सुरक्षितता, कुटुंबाची अपेक्षा आणि इतरांच्या यशाची तुलना या गोष्टी विद्यार्थ्यांच्या निर्णयावर परिणाम करतात. एका बाजूला पालकांची स्वप्ने आणि दुसर्‍या बाजूला मुलांचे छंद आणि आवडी यात अनेकदा संघर्ष निर्माण होतो. हा संघर्ष विद्यार्थ्यांच्या मनात दडपण तयार करतो. त्यामुळे ते फक्त गुण मिळवण्याच्या
स्पर्धेत अडकतात आणि आपल्या खरी आवड, कौशल्य किंवा क्षमता यांचा विचार न करता करिअर ठरवतात.
आजच्या डिजिटल युगात करिअरच्या नव्या शाखा झपाट्याने उभ्या राहत आहेत. पारंपरिक करिअरची चौकट आता मोडली गेली आहे. आधी ‘नोकरी’ आणि ‘उद्योग’ यामध्ये स्पष्ट भिंत होती, पण आता फ्रीलान्सिंग, रिमोट जॉब्स, स्टार्टअप्स, क्रिएटिव्ह इंडस्ट्रीज अशा अनेक संधी उपलब्ध आहेत. मात्र, या संधींच्या महासागरात विद्यार्थ्यांनी योग्य दिशा निवडली नाही तर त्यांच्या मेहनतीचे रूपांतर असमाधानात होते. चुकीचा करिअर पर्याय निवडल्यामुळे उद्भवणारे मानसिक आरोग्याचे प्रश्न, निराशा आणि आत्मविश्वासाचा र्‍हास ही वास्तवात दिसणारी उदाहरणे आहेत.
विद्यार्थ्यांच्या करिअर निवडीतील गोंधळाचा आणखी एक पैलू म्हणजे करिअर मार्गदर्शनाची कमतरता. अनेक शाळांमध्ये करिअर काऊन्सेलिंगची सोय नसते. विद्यार्थ्यांना आपल्या क्षमता, आवडी, कौशल्ये आणि व्यक्तिमत्त्वाचा वस्तुनिष्ठ आढावा घेण्याची संधी मिळत नाही. पालकांनाही अद्ययावत माहिती नसते. परिणामी, ते ज्या क्षेत्रात स्वतःला सुरक्षित वाटते तिकडे मुलांना ढकलतात. आजच्या युगात करिअर निवडीसाठी फक्त गुण महत्त्वाचे नसून, कौशल्ये, सर्जनशीलता आणि नवोन्मेष यांना तितकेच महत्त्व आहे, हे अनेकांना अजूनही नीटसे कळलेले नाही.
या गोंधळाचे निवारण करण्यासाठी काही गोष्टी आवश्यक आहेत. सर्वप्रथम विद्यार्थ्यांनी स्वतःला ओळखणे महत्त्वाचे आहे. आपले छंद, कौशल्ये आणि भविष्यातील आकांक्षा यांचे प्रामाणिकपणे विश्लेषण करणे हा पहिला टप्पा आहे. दुसरे म्हणजे, शाळा-महाविद्यालयांनी करिअर काऊन्सेलिंगला मुख्य प्रवाहात आणले पाहिजे. तज्ज्ञांकडून विद्यार्थ्यांना योग्य मार्गदर्शन मिळाले पाहिजे. पालकांनीही मुलांच्या क्षमतांना संधी देत त्यांच्या आवडीला प्रोत्साहन दिले पाहिजे.
विद्यार्थ्यांच्या करिअर निवडीतील गोंधळ हा फक्त वैयक्तिक समस्या नसून, संपूर्ण समाजाच्या विकासाशी जोडलेला आहे. चुकीच्या करिअरमध्ये गेलेल्या तरुणांच्या ऊर्जेचा योग्य वापर होत नाही, तर योग्य करिअर निवडणार्‍या तरुणांकडून देशाची उत्पादनक्षमता आणि नावीन्य दोन्ही वाढू शकते. म्हणूनच शिक्षणव्यवस्था, पालक आणि समाज यांनी एकत्रितपणे विद्यार्थ्यांसाठी अधिक खुली, लवचिक आणि आधार देणारी करिअर निवडप्रक्रिया उभी करणे ही काळाची गरज आहे.
विद्यार्थ्यांना योग्य करिअर निवडीचे स्वातंत्र्य दिले तर त्यांच्यातील सर्जनशीलता फुलून येते. त्यांना आयुष्यभर प्रेरणा मिळते आणि समाजालाही सुजाण, समाधानी आणि नावीन्यपूर्ण तरुणाई मिळते. करिअर निवडीतील गोंधळाचा प्रवास जर योग्य मार्गदर्शनाने स्पष्ट झाला तर प्रत्येक विद्यार्थ्याचा भविष्याचा वळणबिंदू हा यशाच्या वाटेवर नेणारा ठरू शकतो.

Confusion in career choice