आस्वाद

प्रधानमंत्री पीकविमा

– सोनाली कदम

शेती हा निसर्गाच्या लहरीपणाशी सतत सामना करणारा व्यवसाय आहे. शेतकरी वर्षभर कष्ट करून पिकांची उभारणी करतो. पेरणीपासून काढणीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर मेहनत, पैसा आणि वेळ खर्च करतो. मात्र, एवढे सर्व करूनही पिकांचे अंतिम उत्पादन अनेकदा निसर्गाच्या परिस्थितीवर अवलंबून असते. विशेषतः मागील काही वर्षांतील बदलत्या हवामानाचा अनुभव पाहता शेतीतील अनिश्चितता अधिक वाढलेली दिसून येते. कधी पावसाचा खंड, कधी अतिवृष्टी, तर कधी अवकाळी पाऊस आणि गारपीट यामुळे शेतकर्‍यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला जातो. यंदाच्या रब्बी हंगामातही अनेक भागांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती आणि पाणीटंचाईचे सावट असल्याने शेतकर्‍यांनी अधिक काळजीपूर्वक नियोजन करण्याची गरज आहे. अशा परिस्थितीत शेतीतील संभाव्य आर्थिक जोखीम कमी करण्यासाठी प्रधानमंत्री पीक विमा योजना शेतकर्‍यांसाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकते. रब्बी हंगामात गहू, हरभरा, रब्बी ज्वारी, मका, कांदा यांसारख्या पिकांची लागवड केली जाते. या पिकांच्या वाढीच्या महत्त्वाच्या अवस्थेत पाण्याचा ताण निर्माण झाल्यास उत्पादनात मोठी घट होण्याची शक्यता असते. त्याचप्रमाणे अवकाळी पाऊस, गारपीट, नैसर्गिक आपत्ती किंवा प्रतिकूल हवामानामुळे पिकांचे नुकसान होऊ शकते. शेतकर्‍यांनी पिकांचे व्यवस्थापन करताना अशा संभाव्य संकटांचा विचार करणे आवश्यक आहे. पीक विमा योजना ही याच दृष्टीने शेतकर्‍यांना आर्थिक आधार देणारी व्यवस्था आहे.
प्रधानमंत्री पीकविमा योजना नैसर्गिक आपत्ती आणि प्रतिकूल हवामानामुळे होणार्‍या पीक नुकसानीपासून शेतकर्‍यांना आर्थिक संरक्षण देण्याच्या उद्देशाने राबविण्यात येते. रब्बी हंगाम 2026-27 मध्येही ही योजना लागू करण्यात आली आहे. या योजनेअंतर्गत अधिसूचित क्षेत्रातील अधिसूचित पिकांना विमा संरक्षण दिले जाते. पेरणीपासून काढणीपर्यंतच्या कालावधीत योजनेच्या निकषांनुसार उद्भवणार्‍या विविध जोखमींचा समावेश केला जातो.
यामध्ये पीक पेरणी किंवा लावणी न होणे, हंगामातील प्रतिकूल परिस्थिती, स्थानिक नैसर्गिक आपत्ती तसेच काढणीनंतर शेतात वाळत ठेवलेल्या पिकांचे काही अधिसूचित नैसर्गिक आपत्तींमुळे होणारे नुकसान यांचा समावेश आहे. योजनेतील तरतुदी आणि निकषांनुसार नुकसानभरपाई निश्चित केली जाते. त्यामुळे शेतकर्‍यांनी आपल्या पिकांचा विमा उतरवून संभाव्य आर्थिक नुकसानीपासून संरक्षण मिळविण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.
कमी विमा हप्त्यात मिळवा
पीक विम्याचे संरक्षण
या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे शेतकर्‍यांना विमा संरक्षित रकमेच्या तुलनेत कमी विमा हप्ता भरावा लागतो. रब्बी हंगामातील अन्नधान्य व गळीत धान्य पिकांसाठी विमा संरक्षित रकमेच्या 1.5 टक्के किंवा वास्तवदर्शी विमा दर यापैकी जो कमी असेल तो शेतकरी हिस्सा आहे. तर कांदा या नगदी पिकासाठी विमा संरक्षित रकमेच्या 5 टक्के किंवा वास्तवदर्शी विमा दर यापैकी कमी असलेला दर लागू आहे. उर्वरित विमा हप्त्याचा भार शासनाकडून अनुदानाच्या स्वरूपात उचलला जातो.
त्यामुळे अल्प विमा हप्ता भरून पिकांना आर्थिक संरक्षण मिळविण्याची संधी शेतकर्‍यांना उपलब्ध झाली आहे. विशेषतः दुष्काळी परिस्थितीत रब्बी पिकांची पेरणी करणार्‍या शेतकर्‍यांनी या संधीचा लाभ घेणे गरजेचे आहे.
वेळेत विमा नोंदणी करणे आवश्यक
प्रधानमंत्री पीकविमा योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकर्‍यांनी विहित मुदतीत अर्ज करणे आवश्यक आहे. रब्बी हंगाम 2026-27 मध्ये रब्बी ज्वारीसाठी 30 नोव्हेंबर 2026, तर गहू, हरभरा, मका आणि रब्बी कांदा या पिकांसाठी 15 डिसेंबर 2026 ही अंतिम मुदत निश्चित करण्यात आली आहे. उन्हाळी पिकांसाठी अधिसूचित पिकानुसार 31 मार्च 2027 पर्यंत नोंदणीची मुदत आहे.
शेतकरी आपले सरकार सेवा केंद्र किंवा अधिकृत विमा पोर्टलच्या माध्यमातून अर्ज करू शकतात. अर्ज करताना आधारकार्ड, सातबारा उतारा, बँक पासबुक, पिकांची माहिती आणि आवश्यक कागदपत्रे सोबत ठेवावीत. तसेच ग्रीस्टॅक फार्मर आयडीची आवश्यकता लक्षात घेऊन नोंदणी करावी. अर्ज भरताना पिकाचे नाव, पेरणी केलेले क्षेत्र, गट क्रमांक आणि बँक खात्याची माहिती अचूक असल्याची खात्री करावी. अर्ज पूर्ण झाल्यानंतर विमा हप्त्याची पावती आणि अर्ज क्रमांक जतन करून ठेवावा.
शेतकर्‍यांनी आणखी एक महत्त्वाची बाब लक्षात घ्यावी. प्रत्येक गावातील किंवा महसूल मंडळातील सर्व पिकांना विमा संरक्षण असेलच असे नाही. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी आपल्या गावासाठी आणि पिकासाठी अधिसूचना लागू आहे का, याची खात्री करून घ्यावी.
पीक विम्याबाबत जागरूकता
ही काळाची गरज
शेतकरी मित्रांनो, शेतीतील सर्व जोखीम आपण टाळू शकत नाही; मात्र योग्य नियोजनातून त्यांचा परिणाम कमी करण्याचा प्रयत्न नक्कीच करू शकतो. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना ही अशीच एक महत्त्वाची संधी आहे. अनेकदा शेतकरी पीक विम्याची अंतिम तारीख निघून गेल्यानंतर योजनेची माहिती घेतात. त्यामुळे योजनेच्या लाभापासून वंचित राहण्याची वेळ येते. असे होऊ नये म्हणून प्रत्येक शेतकर्‍याने आपल्या पिकाच्या विमा नोंदणीची अंतिम तारीख लक्षात ठेवावी.
सर्व शेतकरी बांधवांना आवाहन आहे की, रब्बी हंगामातील आपल्या अधिसूचित पिकांचा प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेअंतर्गत विमा उतरवून घ्यावा. शेवटच्या दिवसाची वाट न पाहता आजच नोंदणी पूर्ण करावी. गावातील इतर शेतकरी बांधवांनाही या योजनेची माहिती द्यावी. शेतीचे उत्पादन वाढविण्यासाठी आपण जशी मेहनत घेतो, तसेच शेतीतील संभाव्य जोखमींपासून आर्थिक संरक्षण मिळविण्यासाठीही सजग राहणे आवश्यक आहे. प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेत सहभाग नोंदवून आपण आपल्या शेतीच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलूया. कारण शेतीत कष्ट आपले असतात, पण निसर्गाची साथ नेहमीच मिळेल याची खात्री नसते. म्हणूनच सजग शेतकरी बनूया, प्रधानमंत्री पीकविमा योजनेत सहभागी होऊया आणि शेतीला आर्थिक संरक्षण देऊया!

Prime Minister’s Crop Insurance

Sheetal Nagpure

शीतल नागपुरे या गांवकरी मध्ये डिजिटल विभागात कार्यरत असून, १ वर्षापासून ऑनलाइन वृत्त संकलनाचे काम करत आहेत. त्या पदवीधर असून, त्यांना वाचनाची आवड आहे.

Recent Posts

अमावस्या

- वासवदत्ता अग्निहोत्री नुकतीच वर्षातील सर्वांत मोठी आणि उजळून टाकणारी अमावस्या संपन्न झाली आहे. दरवर्षी…

25 minutes ago

सौंदर्य प्रसाधने आणि आयुर्वेद

सौंदर्य ही निसर्गाची एक अनमोल देणगी आहे, जी जपण्यासाठी आणि अधिक खुलवण्यासाठी प्रत्येक व्यक्ती प्रयत्नशील…

42 minutes ago

हिवाळ्यातील आहार

थंडीच्या दिवसांत आरोग्याची घ्या विशेष काळजी! हिवाळा सुरू झाला की, वातावरणातील गारव्यामुळे आपल्या भुकेत आणि…

51 minutes ago

पुरुषही माणूस आहे… त्याच्या भावनांनाही समजून घ्या!

जगभरात विविध विषयांवर जनजागृती करण्यासाठी आणि समाजाच्या जडणघडणीत महत्त्वपूर्ण योगदान देणार्‍या व्यक्तींचा सन्मान करण्यासाठी अनेक…

1 hour ago

योगींचा वेगळाच दावा

मतदार याद्या अद्ययावत व शुद्ध करण्यासाठी देशभरात स्पेशल इन्टेन्सिव्ह रिव्हिजन (एसआयआर) कार्यक्रम राबविला जात आहे.…

1 hour ago

वाइन शॉपीबाहेर रक्तरंजित राडा

बिअरच्या फुटलेल्या बाटलीने तिघांवर वार सिन्नर : प्रतिनिधी वाइन शॉपीबाहेर सुरू असलेला तरुणांचा वाद मिटवण्यासाठी…

1 hour ago