राखीचा धागा सांगतो नाते जपा, माणुसकी जपा

रक्षाबंधन हा केवळ बहिणीने भावाच्या मनगटावर राखी बांधण्याचा सण नाही. त्या एका रेशमी धाग्यात प्रेम, विश्वास, आपुलकी, जबाबदारी आणि आयुष्यभर एकमेकांच्या पाठीशी उभे राहण्याची भावना गुंफलेली असते. म्हणूनच काळ बदलला, जीवनशैली बदलली, नात्यांचे स्वरूप बदलले तरी रक्षाबंधनाचे महत्त्व कमी झालेले नाही. उलट धावपळीच्या आणि तुटत चाललेल्या सामाजिक संबंधांच्या काळात या सणाची गरज अधिक जाणवते.
आजच्या डिजिटल युगात संवादाची साधने वाढली. मात्र, प्रत्यक्ष संवाद कमी झाला. एकाच घरात राहणारी माणसेही मोबाइलच्या पडद्यामागे अधिक वेळ घालवताना दिसतात. अशा परिस्थितीत रक्षाबंधनाचा सण आपल्याला नात्यांकडे पुन्हा एकदा जाणीवपूर्वक पाहण्याची संधी देतो. राखी बांधताना बहिणीच्या मनात भावाच्या सुरक्षिततेची इच्छा असते, तर भावाच्या मनात बहिणीच्या सुख-दुःखात साथ देण्याची भावना असते. या भावनेला केवळ एका दिवसापुरते मर्यादित न ठेवणे, हेच या सणाचे खरे औचित्य आहे.
रक्षाबंधनाच्या निमित्ताने बाजारपेठाही सजते. विविध प्रकारच्या आकर्षक राख्या, भेटवस्तू, मिठाई यांची रेलचेल असते. सण साजरा करण्यासाठी बाजारपेठेची भूमिका महत्त्वाची असली तरी उत्सवाचे व्यापारीकरण होऊ नये, याचीही जाणीव ठेवायला हवी. महागडी भेटवस्तू देणे म्हणजे प्रेम व्यक्त करणे नव्हे. बहिणीला वेळ देणे, तिचे म्हणणे ऐकून घेणे, तिच्या अडचणीच्या काळात खंबीरपणे उभे राहणे आणि तिच्या स्वप्नांना पाठबळ देणे-याहून मोठी भेट कोणती?
रक्षाबंधनाचा अर्थ केवळ भावाने बहिणीचे रक्षण करणे, इतकाच मर्यादित ठेवणेही योग्य नाही. आजच्या काळात भाऊ आणि बहीण दोघेही एकमेकांचे आधार बनू शकतात. स्त्रीला संरक्षणाची गरज असते, या पारंपरिक चौकटीपलीकडे जाऊन तिला समानतेचा, स्वाभिमानाचा आणि निर्णयस्वातंत्र्याचा अधिकार मिळवून देणे ही खरी सामाजिक जबाबदारी आहे. बहिणीच्या शिक्षणाला, करिअरला आणि तिच्या स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्वाला पाठिंबा देणे म्हणजेच रक्षाबंधनाच्या भावनेचा व्यापक अर्थ स्वीकारणे होय. या सणाला पर्यावरणाची जोड देणेही आवश्यक आहे. प्लास्टिक, कृत्रिम सजावट आणि अविघटनशील वस्तूंऐवजी कापूस, कागद, नैसर्गिक साहित्य किंवा हाताने तयार केलेल्या राख्यांचा वापर करता येतो. सण आनंदाचा असावा. मात्र, त्या आनंदाची किंमत पर्यावरणाने मोजू नये.
राखीचा धागा अत्यंत नाजूक असतो, पण त्यामागची भावना अतूट असते. म्हणूनच रक्षाबंधन आपल्याला एक साधा, पण महत्त्वाचा संदेश देते- नाती केवळ सणांच्या दिवशी आठवू नका; ती रोज जपा. मतभेद असतील, अंतर असेल, जीवनाची दिशा वेगळी असेल तरी माणुसकीचा धागा तुटू देऊ नका. कारण शेवटी राखी मनगटावर बांधली जाते, पण तिचा खरा अर्थ मनाशी जोडला जातो. नाते जपले, तरच राखीचा धागा खर्‍या अर्थाने सार्थ ठरेल.

The thread of Rakhi speaks of cherishing relationships and cherishing humanity.

Sheetal Nagpure

शीतल नागपुरे या गांवकरी मध्ये डिजिटल विभागात कार्यरत असून, १ वर्षापासून ऑनलाइन वृत्त संकलनाचे काम करत आहेत. त्या पदवीधर असून, त्यांना वाचनाची आवड आहे.