युरोपची होरपळ

युरोपमध्ये यंदाची म्हणजे 2026 च्या उष्णतेची लाट इतिहासातील सर्वांत तीव्र ठरली आहे. स्पेनमध्ये तापमान 45.1 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचले. फ्रान्समध्ये पॅरिससह अनेक शहरांत 40 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त नोंदले गेले. जर्मनीत 41 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त तापमानामुळे रेल्वेसेवा विस्कळीत झाली. युनायटेड किंगडममध्ये (ब्रिटन) 26 जून हा सर्वांत उष्ण दिवस 37.7 अंश सेल्सिअस होता. इटलीत 22 शहरांमध्ये रेड अलर्ट जारी करण्यात आला. पोलंड व चेकियामध्ये 105 वर्षांचा विक्रम मोडून 41 अंश सेल्सिअस नोंदले गेले. हंगेरीत पाणीटंचाई तीव्र झाली. जूनमध्ये 1,300 हून अधिक अतिरिक्त मृत्यू झाले. जुलैपर्यंत मृत्यूंचा आकडा 2,213 वर पोहोचला. अनेक ठिकाणी रात्रीचे तापमान 30 अंश सेल्सिअसखाली उतरलेच नाही. 1976 च्या तुलनेत यावेळी उष्णता 3.5 अंश सेल्सिअस जास्त होती. मानवी कार्बन उत्सर्जनामुळे तीव्रता वाढल्याचे वैज्ञानिकांनी स्पष्ट केले. युरोपातील घरे व शाळा थंड हवामानासाठी बांधलेली असल्याने एसीचा वापर कमी होता. जुलै 10 च्या आसपास पुन्हा उष्णतेचा शिखर येईल, अशी भविष्यवाणी करण्यात आली. थोडक्यात, ही लाट हवामान बदलाचे गंभीर परिणाम दाखवते आणि युरोपसाठी ऐतिहासिक ठरली. भारतात तापमान 45 अंश सेल्सिअसच्या पुढे किंवा 50 च्या पर्यंत गेले तर उष्णतेची लाट येते. थंड प्रदेश असलेल्या युरोपात 40 अंश सेल्सिअस तापमान उष्णतेची तीव्र लाट येण्यास पुरेसे ठरते. यंदा तसेच झाले आहे. जून महिन्यात युरोप उष्णतेच्या लाटेने होरपळून निघत आहे. भारतातील (उत्तर भारत / विदर्भ) उष्णता लाट युरोपाइतकी किंवा अधिक तापमानात तीव्र आहे. युरोपातील उष्णतेची लाट अधिक परिणामांनुसार तीव्र आणि प्राणघातक आहे. कारण तिकडे 40 अंश सेल्सिअसपर्यंत तापमान गेले की, जनजीवनावर विपरीत परिणाम होत असतो, तसा तो झाला आहे. भारतात 45 ते 50 अंश सेल्सिअस तापमानातही जनजीवन सुरू असते. उत्तर भारत आणि महाराष्ट्रातील विदर्भात यंदा कमाल तापमान 47 अंश सेल्सिअस किंवा त्यापेक्षा अधिक होते. उर्वरित भारतात आणि विदर्भ सोडून महाराष्ट्रात 40 पेक्षा अधिक अंश सेल्सिअस तापमान पोहोचूनही उष्णतेची तीव्रता जाणवली नाही, पण 40 अंश सेल्सिअस तापमान असतानाही थंड म्हणून समजल्या जाणार्‍या युरोपात उष्णतेची तीव्र लाट आली. या लाटेत युरोप होरपळून निघाला. सुपर एल निनोचा हा परिणाम काही अंशी असला, तरी इतर कारणेही आहेत. यंदा युरोपमध्ये उष्णतेची तीव्र लाट आली, ती मुख्यत्वे हीट डोम (उष्णतेचा डोम) आणि हवामानातील बदलामुळे, असे सांगितले जात आहे. पश्चिम युरोपवर निर्माण झालेल्या हीट डोममुळे संपूर्ण खंडात उष्णतेचा तडाखा बसला आहे. हीट डोम म्हणजे स्थिर उच्च तापमानाचे हवेचे थर, जे अनेक दिवस एकाच भागावर थांबतात आणि उष्णता वाढवतात. युरोपमधील 26 देश उष्णतेच्या लाटेच्या विळख्यात आहेत. फ्रान्स, स्पेन, ब्रिटनसह 15 देशांमध्ये अतिदक्षतेचा इशारा कायम आहे. फ्रान्समध्ये 1947 पासून यंदा सर्वांत उष्ण रात्र नोंदवली गेली. तीव्र उष्णतेच्या लाटेमागे हवामान बदल हे कारण सांगितले जात आहे. हवामान बदलामुळे नैसर्गिक आपत्तींची तीव्रता वाढत असून, उष्णतेच्या लाटांना अधिक घातक बनवले आहे. यामुळे उन्हाळ्यातील तापमानात ऐतिहासिक उच्चांक दिसत आहेत. युरोपमधील उष्णतेच्या लाटेत आतापर्यंत 1,300 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. फ्रान्समध्ये 1,000 हून अधिक मृत्यूंची नोंद झाली आहे. तापमान 40 अंश सेल्सिअस किंवा त्याहून अधिक पोहोचल्यामुळे रस्ते, ट्रॅफिक सिग्नल, गाड्यांचे टायर्स वितळू लागले आहेत. अनेक देशांमध्ये शाळा बंद, रेल्वे सेवा विस्कळीत आणि अणुऊर्जा प्रकल्पांवर तापमानाचा प्रभाव येत आहे. डेन्मार्कमध्ये 36.4 अंश या आजवरच्या सर्वोच्च तापमानाची नोंद केली आहे. जर्मनीत उष्णतेमुळे महामार्गांचे नुकसान झाल्याच्या आणि रेल्वेगाड्या रद्द केल्याच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. जर्मनीत तापमान 40 अंश सेल्सिअसपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे. युरोपमधील बहुतेक देशांमध्ये थंड हवामान असल्याने त्यांना अशा तीव्र उष्णतेची सवय नाही. जर्मनीचे प्रसिद्ध ऑटोबान महामार्गही या उष्णतेपुढे स्तब्ध झाले आहेत. बर्लिनमध्ये महामार्गांचे काँक्रीट उखडले. फ्रान्समध्ये उष्णतेची लाट काही भागांत ओसरायला सुरुवात झाली असली, तरी रुग्णालयांवर मात्र मोठा ताण कायम आहे. हृदयविकाराचा झटका आणि उष्णतेमुळे होणारे मृत्यू आदी आणीबाणीच्या परिस्थितीचा सामना रुग्णालय करत आहेत. फ्रान्सच्या सार्वजनिक आरोग्य संस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, उष्णतेच्या तीव्र लाटेमुळे देशात 1,000 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. दुसरीकडे, जर्मनीमध्ये तापमानाचे सर्व विक्रम मोडीत निघाले असून, भीषण उष्म्यामुळे वणवे भडकल्याच्या घटना घडत आहेत. वाढत्या तापमानापासून दिलासा मिळवण्यासाठी बर्लिन पोलिसांनी नागरिकांवर वॉटर कॅननचा वापर केला. फ्रान्समध्ये गेल्या आठवड्यात तापमानाने उच्चांक गाठला होता. सार्वजनिक आरोग्य संस्थेच्या आकडेवारीनुसार, उष्णतेच्या लाटेचा सर्वाधिक प्रभाव पॅरिस परिसरात दिसून आला. बुधवारी मृतांची संख्या 1,200 च्या पुढे गेली होती, तर त्यानंतरच्या दोन दिवसांत ही संख्या दिवसाला 1,400 वर पोहोचली. एप्रिल आणि मे महिन्यांत फ्रान्समध्ये दररोज सरासरी 900 ते 1,000 मृत्यू होत होते. त्यात आता लक्षणीय वाढ झाली आहे. मृतांमध्ये प्रामुख्याने 65 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांचा समावेश आहे. भारतातील उत्तर भारत / विदर्भातील उष्णता लाट युरोपाइतकी किंवा त्याहून अधिक आहे, पण मृत्यू आणि परिणामांच्या दृष्टीने युरोपातील लाट अधिक प्राणघातक आहे. भारत अनेक वर्षांत उष्णतेच्या लाटांचा अनुभव घेत असून, हवामानातील बदल आणि ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे रात्रीच्या तापमानात वाढ, उष्णतेची बेटं, वनस्पती कमी होणे इत्यादींमुळे उष्णता वाढली आहे. सुपर एल निनोच्या प्रभावाने प्रशांत महासागरात समुद्राच्या आतही तापमानात असामान्य वाढ झाली. वैज्ञानिक अंदाजानुसार, 2026 मध्ये मेगा/सुपर एल निनोची स्थिती तयार होत आहे. अशा स्थितीत जागतिक तापमानात वाढ, उष्णतेच्या लाटा, दुष्काळ इत्यादी आपत्ती येतात. एल निनोच्या प्रभावामुळे अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, आफ्रिका अशा काही भागांमध्ये उष्णतेच्या लाटा तीव्र होतात. एल निनोच्या प्रभावामुळे युरोप आणि अमेरिका अचानक भीषण गर्मीच्या चपेटेत आले असल्याचे सांगितले जाते. अमेरिका, मेक्सिको, कॅनडा या देशांत सुरू असलेल्या फिफा विश्वचषक फुटबॉल स्पर्धेतील सामन्यांत 45 मिनिटांच्या एका सत्रात खेळाडूंसाठी पाण्याची विशेष सोय करण्यात आली
असून, तीन मिनिटे खेळ थांबवला जात आहे. उष्णता वाढण्यास एल निनो एवढेच कारण नाही. हवामान बदल, हीट डोम ही
कारणेही आहेत.

Europe’s Ordeal