शेतकर्‍यांचा कापूस संपला अन् आता बाजार तेजीत

मुंबई : वाणिज्य प्रतिनिधी
राज्यातील कापूस उत्पादक पट्ट्यात सध्या एक वेगळेच चित्र पाहायला मिळत आहे. हंगामाच्या सुरुवातीला भाव कमी असल्याने आणि साठवणुकीची क्षमता नसल्याने बहुतांश अल्पभूधारक शेतकर्‍यांनी आपला कापूस विकून टाकला. मात्र, आता जेव्हा शेतकर्‍यांकडील कापूस संपत आला आहे, तेव्हा बाजारपेठेत कापसाच्या भावाने मोठी उसळी घेतली आहे. ‘पुरवठा कमी आणि मागणी जास्त’ या साध्या गणितामुळे सध्या कापूस दरात तेजी दिसून येत आहे.
महाराष्ट्रातील खान्देश, विदर्भ आणि मराठवाड्याच्या बाजार समित्यांमध्ये कापसाची आवक आता लक्षणीयरीत्या घटली आहे. हंगामाच्या शिखरावर असताना होणारी दररोजची लाखो गाठींची आवक आता काही हजारांवर आली आहे.त्यामुळे गेल्या काही आठवड्यांत कापसाच्या दरात प्रति क्विंटल 500 ते 700 रुपयांची वाढ पाहायला मिळाली आहे. सध्या अनेक ठिकाणी कापसाला 7,500 ते 8,200 रुपयांपर्यंत (दर्जाप्रमाणे) भाव मिळत आहे. ज्या मोठ्या व्यापार्‍यांनी आणि उद्योजकांनी हंगामाच्या सुरुवातीला कमी दरात कापूस खरेदी करून साठवून ठेवला होता, त्यांना आता वाढीव भावाचा मोठा फायदा मिळत आहे.केवळ भारतच नाही, तर जागतिक स्तरावरही कापसाच्या उत्पादनात आणि पुरवठ्यात काही महत्त्वाचे बदल झाले आहेत. अमेरिका आणि ब्राझील यांसारख्या प्रमुख कापूस उत्पादक देशांमध्ये हवामान बदलाचा फटका बसल्याने जागतिक उत्पादनाचा अंदाज कमी वर्तवण्यात आला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात (आयसीए) कापसाच्या वायद्यांमध्ये सुधारणा झाल्याने त्याचा सकारात्मक परिणाम भारतीय कापूस बाजारावर (एमसीएक्स) दिसत आहे. भारतीय कापसाला बांगलादेश आणि व्हिएतनाम यांसारख्या देशांतून मागणी वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे देशांतर्गत भाव टिकून आहेत.
तज्ज्ञांचा सल्ला आणि अंदाज
कृषी बाजार अभ्यासकांच्या मते, आगामी काळात कापसाचे भाव स्थिर राहतील किंवा त्यात आणखी थोडी वाढ होऊ शकते. तज्ञांच्या मते, यंदा कापूस लागवडीखालील क्षेत्र कमी असण्याचा अंदाज आणि उद्योगाकडून असलेली सततची मागणी यामुळे कापूस बाजारात मंदी येण्याची शक्यता कमी आहे. मात्र, कापूस उत्पादकांनी पुढील हंगामासाठी बियाणांची निवड आणि नियोजन आतापासूनच करणे गरजेचे आहे.

शेतकर्‍यांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

ज्या शेतकर्‍यांकडे साठवणुकीची क्षमता आहे, त्यांना अशा दरवाढीचा फायदा घेता येतो. माल विकण्यापूर्वी विविध बाजार समित्यांचे भाव आणि ‘कॉटन कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया’ (सीसीआय) च्या अधिकृत संकेतस्थळावरील माहिती नक्की तपासा. बाजारातील मध्यस्थांकडून येणार्‍या दिशाभूल करणार्‍या माहितीपेक्षा अधिकृत वृत्तसंस्था आणि सरकारी बुलेटिनवर विश्वास ठेवा.एकूणच, सध्याची कापूस तेजी ही व्यापार्‍यांसाठी फायदेशीर ठरत असली, तरी यामुळे आगामी खरिपात कापसाकडे शेतकर्‍यांचा ओढा पुन्हा वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. पुरवठ्यातील ही तूट कापसाला ‘पांढरे सोने’ म्हणून पुन्हा सिद्ध करत आहे.

Farmers have run out of cotton and now the market is booming.