रजोनिवृत्ती आणि आयुर्वेद

सखींनो, पन्नाशीच्या उंबरठ्यावर पाऊल ठेवताना स्त्रीच्या शरीरात आणि मनात अनेक स्थित्यंतरे होऊ लागतात. आजवर कुटुंबासाठी अविरत झटणार्‍या तुमच्या शरीराला आता थोड्या विश्रांतीची आणि प्रेमाची गरज असते. या काळात येणारी रजोनिवृत्ती हा कोणताही आजार नसून, तो तुमच्या आयुष्यातील एक अत्यंत नैसर्गिक, सुंदर आणि महत्त्वाचा टप्पा आहे. ’रजो’ म्हणजे मासिक पाळी आणि ’निवृत्ती’ म्हणजे ती थांबणे. आयुर्वेदाच्या नजरेतून पाहिल्यास, हा केवळ शरीरातील वात आणि पित्तदोषांचा एक हळुवार संक्रमण काळ आहे.
या बदलांना घाबरून न जाता, त्यांना हसतमुखाने सामोरे जाण्यासाठी
आयुर्वेद आपल्याला अगदी आईसारखा किंवा एका जिवलग मैत्रिणीसारखा नैसर्गिक आणि प्रभावी मार्ग सुचवतो. चला तर मग, या नव्या प्रवासात स्वतःची लाडाने काळजी कशी घ्यायची ते जाणून घेऊया.
प्रत्येक स्त्री वेगळी, तशी तिची प्रकृतीही वेगळी! त्यामुळे रजोनिवृत्तीचा अनुभवही प्रत्येकीसाठी वेगवेगळा असतो.
आयुर्वेदाने याचे वात, पित्त आणि कफ यानुसार अतिशय सोपे वर्गीकरण केले आहे.
जर तुम्हाला सांधेदुखीचा त्रास जाणवत असेल, योनीमार्गात कोरडेपणा आला असेल किंवा विनाकारण चिंता, भीती आणि झोप न लागण्याची समस्या भेडसावत असेल, तर हा वातदोषाचा प्रभाव आहे.
अंगातून अचानक गरम वाफा येणे (हॉट फ्लॅशेस), रात्री खूप घाम येणे, सतत चिडचिड होणे किंवा राग येणे, ही वाढलेल्या पित्तदोषाची लक्षणे आहेत.
वजन अचानक वाढू लागणे, सतत आळस येणे, पचन मंदावणे, अंगावर सूज येणे किंवा उदास वाटणे (नैराश्य), हे कफ प्रकृतीचे संकेत आहेत.
या काळात हार्मोन्सचा समतोल राखण्यासाठी
आयुर्वेदाने आपल्याला काही उत्तम वनस्पतींची भेट दिली आहे. या वनस्पती तुमच्यासाठी खर्‍या अर्थाने वरदान ठरतील पण कोणतीही आयुर्वेद औषधी सुरू करण्यापूर्वी तुमच्या प्रकृतीनुसार तज्ज्ञ
आयुर्वेदिक डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.
जेवणात गाईच्या साजूक तुपाचा आवर्जून समावेश करा. यामुळे शरीरातील वाढलेला वात आणि पित्त कमी होऊन शरीराला आतून ओलावा मिळतो.
अंगातून गरम वाफा (हॉट फ्लॅशेस) आणि घाम येणे यासाठी एक सोपा, पण प्रभावी उपाय म्हणजे रात्री धणे-जिरे पाण्यात भिजवून सकाळी ते पाणी गाळून प्यायल्याने पित्त शमते. दाह शांत होतो.
रोज रात्री झोपण्यापूर्वी कोमट दुधासोबत एक चमचा चांगल्या प्रतीचा गुलकंद घ्या.
हाडे मजबूत राहण्यासाठी दूध, बदाम, नाचणी, डिंक, खारीक आणि तीळ यांचा तुमच्या रोजच्या आहारात समावेश असू द्या.
आठवड्यातून किमान दोनदा
स्वतःसाठी वेळ काढा आणि तिळाच्या किंवा खोबरेल तेलाने संपूर्ण शरीराला छान मालिश करा. यामुळे सांधेदुखी आणि वात पळून जाईल.
अनुलोम-विलोम, भ्रामरी आणि शीतली प्राणायाम करून मनाला शांत करा. यामुळे तणाव दूर होईल.
दिवसाचा थकवा विसरून रात्री सात-आठ तासांची शांत झोप घ्या. हे तुमच्या शरीरासाठी सर्वोत्तम टॉनिक आहे.
रात्री झोपण्यापूर्वी तळपायांना गाईचे साजूक तूप लावून काशाच्या वाटीने छान घासून घ्या. यामुळे मन इतके शांत होते की, तुम्हाला अगदी लहान बाळासारखी गाढ झोप लागेल आणि चिडचिडसुद्धा कमी होईल.
स्वतःच्या आरोग्यासाठी अति तिखट, मसालेदार, जास्त मीठ असलेले पदार्थ, जंकफूड तसेच चहा-कॉफीचा अतिरेक टाळलेलाच बरा.
मैत्रिणींनो, रजोनिवृत्ती हा शेवट नसून ती एका नव्या, अधिक परिपक्व आणि शांत आयुष्याची सुरुवात आहे. आयुर्वेदाची साथ घ्या, स्वतःवर प्रेम करा आणि या नव्या बदलाचे हसतमुखाने स्वागत करा!

Menopause and Ayurveda