स्पेस!

आजचे जीवन अत्यंत धावपळीचे, स्पर्धात्मक आणि तणावपूर्ण झाले आहे. प्रत्येक माणूस सकाळपासून रात्रीपर्यंत काम, जबाबदार्‍या, नाती, अपेक्षा आणि भविष्याच्या चिंतेत अडकलेला दिसतो. या सगळ्या गोंधळात तो
स्वतःसाठी जगणे अनेकदा विसरून जातो. प्रत्येकाला कोणाच्या ना कोणाच्या अपेक्षा पूर्ण करायच्या असतात. कुटुंब, मित्र, नोकरी, समाज आणि स्वतःची स्वप्ने या सगळ्यांमध्ये माणूस इतका गुंततो की, त्याला
स्वतःच्या मनाचा आवाज ऐकण्यासाठी वेळच मिळत नाही. अशा परिस्थितीत स्पेस ही संकल्पना खूप महत्त्वाची ठरते.
स्पेस हा शब्द छोटा असला तरी त्याचा अर्थ अत्यंत व्यापक आहे. स्पेस म्हणजे फक्त एकटे राहणे किंवा लोकांपासून दूर जाणे नव्हे. स्पेस म्हणजे स्वतःसाठी घेतलेला वेळ, स्वतःला समजून घेण्यासाठी मिळालेली शांत जागा आणि मनाला दिलेली विश्रांती होय. ज्या क्षणी माणूस
स्वतःसोबत काही वेळ घालवतो, त्या क्षणी तो आयुष्याकडे वेगळ्या नजरेने पाहू लागतो. मनातील गोंधळ कमी होतो, विचार स्पष्ट होतात आणि भावनांना योग्य दिशा मिळते.
आजकाल प्रत्येक व्यक्ती सतत कोणत्या ना कोणत्या गोष्टीत व्यस्त आहे. मोबाइल, सोशल मीडिया, कामाचा ताण, सततचे फोन आणि मेसेज यामुळे माणसाला शांतपणे विचार करण्यासाठी वेळच उरत नाही. पूर्वी माणसे निसर्गात वेळ घालवत, मित्रांसोबत मनमोकळ्या गप्पा मारत किंवा स्वतःशी संवाद साधत असत. पण आता आभासी जगाने वास्तव आयुष्य व्यापून टाकले आहे. सोशल मीडियावर इतरांचे आयुष्य पाहताना अनेकदा स्वतःच्या आयुष्याबद्दल असमाधान निर्माण होते. सततच्या या धावपळीत मानसिक थकवा वाढतो आणि मनाला विश्रांतीची गरज भासू लागते. अशा वेळी स्पेस अत्यंत आवश्यक ठरते.
मानसिक आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी स्पेस खूप महत्त्वाची आहे. प्रत्येक माणसाच्या मनात अनेक भावना दडलेल्या असतात. काही आनंदाच्या, काही दुःखाच्या तर काही भीती आणि असुरक्षिततेच्या. सतत लोकांमध्ये राहिल्यामुळे किंवा कामाच्या व्यापात अडकल्यामुळे या भावना व्यक्त करण्यासाठी संधी मिळत नाही. अशावेळी माणूस आतून तुटत जातो. स्पेस मिळाल्यावर मात्र तो स्वतःच्या भावनांना समजून घेऊ शकतो. मनातील ताण हलका होतो आणि मानसिक शांतता मिळते.
नात्यांमध्येही स्पेसचे महत्त्व खूप मोठे आहे. अनेकदा प्रेम, मैत्री किंवा कौटुंबिक नात्यांमध्ये आपण समोरच्या व्यक्तीकडून खूप अपेक्षा ठेवतो. सतत संपर्कात राहणे, प्रत्येक गोष्ट जाणून घेण्याचा प्रयत्न करणे किंवा समोरच्या व्यक्तीच्या आयुष्यात जास्त हस्तक्षेप करणे यामुळे नात्यांमध्ये तणाव निर्माण होतो. काही लोकांना वाटते की, स्पेस म्हणजे दुरावा किंवा नात्यातील कमी झालेले प्रेम. पण प्रत्यक्षात तसे नसते. उलट एकमेकांना दिलेली स्पेस नात्यांमध्ये विश्वास वाढवते. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला स्वतःसाठी वेळ आणि स्वातंत्र्य मिळते, तेव्हा ती व्यक्ती नात्याची किंमत अधिक चांगल्या प्रकारे समजू शकते.
पती-पत्नी, मित्र किंवा पालक आणि मुलं यांच्यातील नात्यांमध्ये स्पेस अत्यंत गरजेची असते. प्रत्येक व्यक्तीची आवड, विचार करण्याची पद्धत आणि जीवन जगण्याची शैली वेगळी असते. त्यामुळे प्रत्येकाला स्वतःच्या पद्धतीने जगण्याचा अधिकार असतो. जेव्हा नात्यांमध्ये एकमेकांच्या स्वातंत्र्याचा आदर केला जातो, तेव्हा नाती अधिक मजबूत होतात. अति बंधने, सततचे नियंत्रण किंवा संशय यामुळे नाती कमकुवत होतात. म्हणूनच प्रेमाइतकीच स्पेसही नात्यांसाठी आवश्यक असते.
स्पेस आत्मपरीक्षणासाठीदेखील महत्त्वाची असते. माणूस जेव्हा शांतपणे स्वतःसोबत वेळ घालवतो, तेव्हा तो स्वतःच्या आयुष्याचा विचार करू लागतो. आपल्या चुका, यश, अपयश, स्वप्ने आणि ध्येय यांचा तो आढावा घेतो. अनेकदा आयुष्यातील महत्त्वाचे निर्णय शांततेत घेतले जातात. स्पेस माणसाला स्वतःची खरी ओळख करून देते. आपण कोण आहोत, आपल्याला आयुष्यात नेमके काय हवे आहे आणि आपण कोणत्या दिशेने जात आहोत याची जाणीव स्पेसमधून होते.
आजच्या काळात मला वेळच नाही हे वाक्य अनेकांच्या तोंडी ऐकायला मिळते. पण स्वतःसाठी वेळ काढणे ही गरज आहे. दिवसातील काही क्षण स्वतःसाठी राखून ठेवणे, मोबाइलपासून दूर राहणे, निसर्गात फिरणे, पुस्तक वाचणे किंवा शांतपणे बसणे हीसुद्धा स्पेसच आहे. ही स्पेस मनाला नवसंजीवनी देते.
स्पेस म्हणजे नात्यांपासून दूर जाणे नाही, तर स्वतःला अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्याची संधी आहे.
मनःशांती, मानसिक आरोग्य, आत्मविश्वास आणि निरोगी नाती टिकवण्यासाठी प्रत्येकाच्या आयुष्यात स्पेस असणे अत्यंत आवश्यक आहे. कारण जेव्हा माणूस स्वतःसोबत शांत असतो, तेव्हाच तो जगासोबतही आनंदाने जगू शकतो.

Space!

Sheetal Nagpure

शीतल नागपुरे या गांवकरी मध्ये डिजिटल विभागात कार्यरत असून, १ वर्षापासून ऑनलाइन वृत्त संकलनाचे काम करत आहेत. त्या पदवीधर असून, त्यांना वाचनाची आवड आहे.