सगळ्यांना खूश करण्याचा आत्मघाती प्रवास

आजच्या स्पर्धात्मक आणि धावपळीच्या जीवनात अनेकजण यश, नाती आणि सामाजिक मान्यता टिकवून ठेवण्यासाठी सतत प्रयत्न करत असतात. मात्र, या प्रयत्नांमध्ये अनेकदा ते स्वतःच्या भावना, इच्छा आणि गरजांकडे दुर्लक्ष करतात. लोक काय म्हणतील? कोणी नाराज होईल का? किंवा माझ्याबद्दल गैरसमज झाला तर? या भीतीमुळे अनेकजण स्वतःच्या मनाविरुद्ध वागत राहतात. हळूहळू ही सवय इतकी वाढते की,
स्वतःचा आनंद आणि मानसिक शांतता यांचा त्याग करणे त्यांना स्वाभाविक वाटू लागते.
मानसशास्त्रात या प्रवृत्तीला ‘पीपल प्लिझिंग’ असे म्हटले जाते. नाकारले जाण्याची भीती, इतरांकडून स्वीकार मिळवण्याची इच्छा, संघर्ष टाळण्याची वृत्ती आणि बालपणापासून झालेले संस्कार यामुळे ही सवय निर्माण होते. अनेकांना स्वतःचा विचार करणे म्हणजे स्वार्थीपणा वाटतो. त्यामुळे ते सतत इतरांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यात व्यस्त राहतात. मात्र, प्रत्येकाला खूश ठेवण्याचा प्रयत्न दीर्घकाळ टिकत नाही. नको असतानाही सतत होकार देणे, स्वतःच्या भावना दाबून ठेवणे आणि इतरांच्या गरजांना प्राधान्य देणे यामुळे मानसिक थकवा वाढतो. राग, दुःख, असंतोष आणि निराशा मनात साचत जाते. बाहेरून सर्व काही सुरळीत दिसत असले तरी आतून व्यक्ती तुटत असते.
याचा परिणाम आत्मविश्वासावरही होतो. स्वतःचे मूल्य इतरांच्या कौतुकावर अवलंबून राहू लागते. लोकांनी मान्यता दिली तरच आपण योग्य आहोत, अशी भावना निर्माण होते. परिणामी, आपल्या आनंदाचा आणि निर्णयांचा ताबा इतरांच्या हातात जातो. काही लोक या चांगुलपणाचा फायदा घेतात आणि नात्यांमध्ये असमतोल निर्माण होतो.
खरे तर या जगात कोणालाही सर्वांना खूश ठेवता येत नाही. प्रत्येक व्यक्तीच्या अपेक्षा वेगळ्या असतात. म्हणूनच इतरांच्या मतांपेक्षा स्वतःच्या अंतर्मनाचा आवाज ऐकणे अधिक महत्त्वाचे आहे. भगवद्गीतेतही माणसाने आपल्या कर्तव्याशी आणि सत्याशी प्रामाणिक राहावे, असा संदेश दिला आहे.
या सापळ्यातून बाहेर पडण्यासाठी सर्वप्रथम ‘नाही’ म्हणण्याची सवय लावणे आवश्यक आहे. ‘नाही’ हा शब्द नातेसंबंध तोडत नाही, तर स्वतःच्या मर्यादा जपण्यास मदत करतो. त्याचबरोबर स्वतःच्या गरजा, भावना आणि स्वप्नांनाही तितकेच महत्त्व देणे गरजेचे आहे. स्वतःसाठी वेळ काढणे, आवडीच्या गोष्टी करणे आणि स्वतःला समजून घेणे ही मानसिक आरोग्यासाठी आवश्यक पावले आहेत.
जीवनाचे खरे सौंदर्य सर्वांना खूश करण्यात नाही तर स्वतःशी प्रामाणिक राहण्यात आहे. स्वतःला स्वीकारा, स्वतःवर विश्वाास ठेवा आणि स्वतःच्या मनाचा आदर करा. कारण स्वतःला हरवून मिळवलेले यश किंवा कौतुक फार काळ टिकत नाही; पण स्वतःला सापडल्यावर आयुष्य अधिक अर्थपूर्ण आणि समाधानकारक बनते.

The self-destructive journey of trying to please everyone.

Sheetal Nagpure

शीतल नागपुरे या गांवकरी मध्ये डिजिटल विभागात कार्यरत असून, १ वर्षापासून ऑनलाइन वृत्त संकलनाचे काम करत आहेत. त्या पदवीधर असून, त्यांना वाचनाची आवड आहे.