नेत्यांचे रिपोर्ट कार्ड हवे

– अनुराधा सोनवणे

लोकशाहीला भाषणांची नाही, तर कामाच्या हिशेबाची गरज आहे. लोकशाहीची खरी ताकद फक्त निवडणुकांमध्ये नसते. लोकशाहीची खरी ताकद असते. जागरूक नागरिक आणि उत्तरदायी नेतृत्वामध्ये. आज आपण वर्तमानपत्रे वाचतो, बातम्या पाहतो, राजकीय चर्चा ऐकतो; पण एक मूलभूत प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे. नेत्यांनी काय बोलले याची चर्चा होते, पण त्यांनी काय केले याचा हिशेब किती वेळा मागितला जातो?
आज माध्यमांमध्ये कोण काय बोलले, कोणावर आरोप झाले, कोणती राजकीय चर्चा झाली याला मोठी जागा मिळते. पण समाजाच्या विकासासाठी सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न अनेकदा मागे पडतो. काम किती झाले? एखाद्या नेत्याने काय सांगितले यापेक्षा त्याने काय पूर्ण केले, किती वेळेत पूर्ण केले आणि त्याचा समाजावर काय परिणाम झाला हे अधिक महत्त्वाचे आहे. लोकशाही मजबूत करण्यासाठी आपल्याला आणखी एका गोष्टीची गरज आहे. नेत्यांच्या कामगिरीचा सार्वजनिक अहवाल.
प्रत्येक नेता, लोकप्रतिनिधी आणि जबाबदार पदावर असलेल्या व्यक्तीने आपल्या कामाचा नियमित रिपोर्ट जनतेसमोर
ठेवला पाहिजे.
त्या रिपोर्टमध्ये स्पष्टपणे असले पाहिजे.
कोणत्या समस्या ओळखल्या?
♦ कोणते निर्णय घेतले?
♦ कोणती कामे पूर्ण केली?
♦ किती प्रगती झाली?
♦ कोणती उद्दिष्टे पूर्ण झाली?
♦ पुढील नियोजन काय आहे?
♦ कोणत्या कालावधीत अपेक्षित परिणाम मिळतील?
यासाठी स्वतंत्र विभाग असायला हवा. जनतेचा रिपोर्ट कार्ड जिथे नेत्यांच्या: मासिक प्रगतीचा आढावा, त्रैमासिक कामगिरी, सहामाही विकास अहवाल, वार्षिक परिणाम अहवाल. जनतेसमोर स्पष्टपणे मांडले जावेत. कारण नेतृत्व हे भाषणांनी नाही, तर परिणामांनी सिद्ध होते. लोकशाहीला घोषणा नाही, जबाबदारीची संस्कृती हवी. आज अनेकदा मोठमोठी आश्वासने, भावनिक भाषणे आणि आकर्षक प्रचार यामुळे खर्‍या कामाकडून लक्ष विचलित होते. शब्द मोठे असतात, पण कधी कधी कृती आणि परिणाम छोटे असतात. याचा अर्थ प्रत्येक नेता चुकीचा आहे असे नाही. पण प्रत्येक नेतृत्वाची गुणवत्ता तपासली गेली पाहिजे.
कारण पद मिळणे ही नेतृत्वाची सुरुवात आहे; जबाबदारी पूर्ण करणे ही नेतृत्वाची खरी परीक्षा आहे. नेत्यांना त्यांच्या निर्णयांसाठी, कामगिरीसाठी आणि समाजावर झालेल्या परिणामांसाठी उत्तरदायी बनवणे आवश्यक आहे. जनता समजूतदार होणे गरजेचे आहे. आपण अनेकदा म्हणतो. आपल्याला चांगले नेते मिळत नाहीत. पण प्रश्न असा आहे. आपण चांगले नेते ओळखण्याइतके जागरूक आहोत का? ज्या समाजाला योग्य आणि अयोग्य, तथ्य आणि दिखावा, विकास आणि फक्त घोषणा यातील फरक समजतो. तो समाजच योग्य नेतृत्व निवडू शकतो.
जर जनता फक्त भावना, प्रसिद्धी आणि प्रचाराच्या आधारावर निर्णय घेत असेल, तर चुकीचे नेतृत्व पुन्हा पुन्हा निर्माण होऊ शकते. पण जेव्हा जनता प्रश्न विचारेल, कामाचा हिशोब मागेल आणि परिणामांच्या आधारावर निर्णय घेईल, तेव्हा नेतृत्वाची गुणवत्ता बदलण्यास सुरुवात होईल. कारण जागरूक जनता हीच सक्षम नेतृत्वाची निर्मिती करते. खरी समस्या संसाधनांची नाही, दिशादर्शक नेतृत्वाची आहे अनेकदा आपण समाज मागे जाण्याचे कारण संसाधनांची कमतरता समजतो. पण अनेक वेळा समस्या संसाधनांची नसते. समस्या असते…योग्य दिशेने नेणार्‍या सक्षम नेतृत्वाची कमतरता.
आपल्याकडे क्षमता आहे, बुद्धिमत्ता आहे, संधी आहेत. पण योग्य निर्णय, योग्य दिशा आणि योग्य अंमलबजावणी करणारे नेतृत्व आवश्यक आहे. कारण चुकीचे नेतृत्व विकासाचा वेग कमी करू शकते आणि योग्य नेतृत्व समाजाला अनेक पावले पुढे नेऊ शकते.
प्रश्न फक्त नेते कसे बदलतील? हा नाही. खरा प्रश्न आहे आपण जनता म्हणून किती समजूतदार झालो आहोत? आपण स्वतःला विचारले पाहिजे.
आपल्याला सत्य ओळखता येते का?
आपल्याला योग्य प्रश्न विचारता येतात का?
आपण भावनेपेक्षा विवेकाला महत्त्व देतो का?
कारण बदलाची सुरुवात फक्त नेत्यांपासून होत नाही.
बदलाची सुरुवात जागरूक नागरिकांपासून होते.
आणि ज्या दिवशी जनता नेत्यांच्या भाषणांपेक्षा त्यांच्या कामाच्या परिणामांना महत्त्व देईल, त्या दिवशी लोकशाही अधिक जबाबदार, अधिक सक्षम आणि अधिक प्रगत बनेल.

Report cards of leaders are needed.